همزمان با هفته پژوهش به سراغ دكتر علي‌اصغر غلامرضايي ، معاون آموزش و پژوهش صدا و سيما رفتيم تا با او در رابطه با اهميت پژوهش در حوزه رسانه و تنگناهاي آن هم صحبت شويم.

دكتر غلامرضايي در حال حاضر علاوه بر مسووليت آموزش و پژوهش صدا و سيما در هيات علمي دانشكده صدا و سيما نيز عضويت دارد.

ستاد هفته پژوهش مركز تحقيقات سازمان صدا و سيما براي امسال چه برنامه‌هايي در نظر گرفته است؟ ضمن تشريح اين برنامه‌ها توضيح دهيد كه مركز تحقيقات از برپايي چنين برنامه‌هايي چه اهدافي را دنبال مي‌كند؟ همان طور كه مي‌دانيد ماموريت اصلي اين مركز مطالعه، پژوهش و سنجش در زمينه‌هاي مورد نياز صدا و سيماست. امسال ستاد هفته پژوهش مركز، برنامه‌ريزي گسترده‌اي را با هدف گراميداشت هفته پژوهش در سازمان صدا و سيما ترتيب داده است.

نهمين گردهمايي پژوهشگران سازمان صدا و سيما چند روز پيش با حضور رياست سازمان و معاونان و برنامه‌سازان برگزار شد. در اين مراسم سخنراني‌هايي با موضوع شاخص‌هاي كلان پژوهش در كشور و شيوه‌ها و راهكارهاي تعامل حوزه پژوهش وزارت علوم با حوزه پژوهش سازمان صدا و سيما صورت مي‌گيرد.

رونمايي از جديدترين كتاب‌ها و نرم‌افزارهاي پژوهشي سازمان صدا و سيما از ديگر برنامه‌هاي اين هفته است. رسانه ملي در يازدهمين نمايشگاه دستاوردهاي پژوهش و فناوري كشور حضور فعال دارد و واحدهاي پژوهشي سازمان در اين نمايشگاه غرفه دارند.

هدف از برگزاري اين نشست‌ها زمينه‌سازي هدايت پژوهش‌هاي سازمان به سمت نيازهاي رسانه ملي بويژه در حوزه‌هاي برنامه‌سازي و برنامه‌ريزي است. ايجاد تعامل هر چه بيشتر بين واحدهاي پژوهشي سازمان از ديگر اهداف برنامه‌هاي امسال است.

شعار امسال هفته پژوهش همانند سال گذشته برنامه پژوهش مدار؛‌ رسانه اثرگذار انتخاب شده است تا به اين وسيله به نقش پژوهش در حوزه‌هاي مخاطب‌شناسي توجه و تاكيد بيشتري شود.

در همه سازمان‌ها اگر طرحي بدون مطالعه و پژوهش انجام شود كليت كار دچار نقصان و ضرر مي‌شود. اين ضرر ممكن است در برخي سازمان‌ها اقتصادي باشد، اما در سازمان صدا و سيما اين ضرر روي آنتن خودش را نشان مي‌دهد. معمولا برنامه‌سازي در سازمان صدا و سيما با پژوهش آغاز مي‌شود و مطالعات و تحقيقاتي براي ساخت برنامه انجام مي‌گيرد.

مثلا اگر قرار باشد مستند قوم‌نگاري ساخته شود، پژوهشگران به سراغ آن قوم مي‌روند و تصاوير، عكس‌ها، كتب و پيشينه‌اش را جمع‌آوري مي‌كنند. بعد از انجام پژوهش، كار نوشتن متن برنامه و توليدش آغاز مي‌شود. قبل از يك برنامه نمايشي و داستاني حتما مطالعات و پژوهش‌هاي لازم در مجموعه معاونت مركز تحقيقات يا توسط خود گروه‌هاي برنامه‌ساز صورت مي‌گيرد. مقدمه و گرانيگاه اصلي ساخت يك برنامه حتما پژوهش است. بدون پژوهش هيچ ديالوگ و تصويري در تلويزيون توليد نمي‌شود.

در همه جاي دنيا، هر برنامه رسانه‌اي كه از پژوهش عميق‌تر و بنيادي‌تري برخوردار باشد، اثرگذاري بيشتري دارد. چه در تلويزيون و چه در سينما پژوهشگران وقت زيادي را مصروف تحقيقات براي توليد برنامه مي‌كنند.

گاهي وقت‌ها براي سنجش ميزان اثربخشي يك محصول از مردم نظرسنجي مي‌شود. برخي مطالعات بنيادي انجام مي‌شود كه مستقيما در خود توليد موثر نيست، اما سطح توليد را ارتقا مي‌دهد يا برنامه‌ساز را مطلع مي‌كند كه مخاطبان چه ديدگاهي در باره برنامه توليد شده دارند. مطالعات ما پيش يا پس از توليد صورت مي‌گيرد. اين مطالعات به صورت اساسي رويكردهاي توليد را انسجام مي‌دهند.

هر سال در خود تلويزيون بين برنامه‌سازان و مديران نظرسنجي مي‌كنيم كه ببينيم سوالات روز مردم چيست. اينها به اولويت‌هاي پژوهشي‌مان تبديل مي‌شوند. امروز اولويت ذهني جوان جامعه ما و طيف‌هاي اجتماعي در هر شهري يك سري موارد است. اينها توسط مراكز تحقيقاتي در آن شهر جمع‌آوري مي‌شوند. اين ابهامات در شهر ديگري چيز ديگري است. در سطح ملي امكان دارد پرسش‌هاي كلان‌تري مطرح باشد.

اين موضوعات تبديل به محورهاي پژوهشي مي‌شوند. اگر در اين زمينه‌ها كار تحقيقاتي شود، مركز تحقيقات از اينها حمايت مي‌كند. برخي از اولويت‌ها درازمدت‌اند و برخي سنواتي و سالانه.

ما هر ساله محورها و سياست‌هاي كلان پژوهشي در سازمان را در چند محور تدوين مي‌كنيم. محور امسال ما تمركز بر پژوهش‌هايي درباره آگاهي بخشي، اميدآفريني، دين مداري و اخلاق در خانواده و اجتماع بوده است. روي شناخت وضعيت رسانه‌هاي غربي و چالش‌هاي پيش روي رسانه كار شده است. اينها چند محور كلي هستند.

در حال حاضر غير از سنجش‌هاي مستمري كه در آنها بازخورد مخاطبان را مي‌گيريم، ميزان اعتماد مخاطبان به اخبار رسانه را هم مي‌سنجيم.

سنجش نيازها و خواسته‌هاي مخاطبان رسانه، شناسايي مهم‌ترين سوالات ديني جامعه،‌ شيوه‌هاي سبك زندگي ايراني ـ اسلامي، جنگ نرم، اشاعه الگوي صحيح مصرف و... جزو موضوعات روز ما هستند.

گاهي وقت‌ها شما مي‌خواهيد يك كار تاريخي - ديني انجام بدهيد. مراكز تحقيقاتي ما مثلا درباره موسيقي كشورهاي عربي كار و تحقيق مي‌كنند.

بدون نگاه به اين كه بعدها كاري به نام مختارنامه ساخته خواهد شد يا نه، پژوهشگران اين كار را به عنوان اولويت‌هاي خودشان انجام مي‌دهند يا در مورد لباس آن اقوام در آن دوره و خانه‌هايشان تحقيق مي‌كنند. وقتي اين كارهاي تحقيقاتي جمع مي‌شوند، بعدها برنامه‌ساز به اين تحقيق‌ها مراجعه مي‌كند. شما در تيتراژ يك برنامه مستند يا سريال مي‌بينيد كه به يك سري كتب اشاره دارد. اين كتب در خيلي سال‌هاي قبل يا همزمان توسط مركز تحقيقات تهيه و توليد شده‌اند. اين كتاب‌ها به بهتر شدن جذابيت بصري آن برنامه كمك مي‌كنند. مثلا توضيح مي‌دهند كه دكور فلان شهر در فلان دوره به چه صورت بوده است.

معمولا ما اين كار را خودمان انجام مي‌دهيم. در اولويت‌هاي هر ساله‌مان اين نكته ديده مي‌شود. بررسي تاريخ اسلام و قوم‌نگاري هر سال جزو اولويت‌هاي تحقيقي ماست. ما راجع به قوم‌هاي مختلف ايراني، زبان و گويش و لباس‌ها و طرز زندگي‌شان تحقيق مي‌كنيم. بودجه‌هاي سالانه ما يك مقداري معطوف به اين مساله است.

برنامه‌سازي در راديو و تلويزيون گونه‌هاي مختلفي دارد. برخي برنامه‌ها الف ويژه‌اند كه در خودشان بودجه‌هاي تحقيقاتي به صورت كلان ديده شده است. آنها بدون تحقيقات نمي‌توانند دست به توليد بزنند. معمولا گروه‌هاي تحقيقاتي در درون خود اين گروه‌ها تشكيل مي‌شوند.

سريال‌هايي مثل مختارنامه،‌ امام علي(ع)، ولايت عشق، در چشم باد و حضرت يوسف خودشان گروه‌هاي تحقيقاتي دارند. بخشي از مراجعاتشان مراجعه به كتاب و جزوه‌هاي ماست. اينها را مي‌گيرند و استفاده مي‌كنند. برخي وقت‌ها هم گروه‌ها به ما مراجعه مي‌كنند و موضوعي را سفارش مي‌دهند و مثلا مي‌گويند ما درباره اين موضوع نيازمند كمك شما هستيم، اما بخش عمده تحقيقات توسط خودشان انجام مي‌شود.

بخشي از برنامه‌ها در خود تلويزيون توليد مي‌شود مثل برنامه‌هاي كودك، گفت‌وگومحور، تركيبي، مستند، خبري و... .

اينها يا از مطالعات بنيادي مركز ما استفاده مي‌كنند يا كلا كار تحقيقات را به ما سفارش مي‌دهند.

در خود معاونت‌هاي مركز تحقيقات، هسته‌هايي وجود دارند كه به اين جور كارها كمك مي‌كنند.

در كارهايي كه با درجه الف و ب توليد مي‌شوند ما كمك‌رسان هستيم و مستقيما دخالتي در كارهاي پژوهشي آنها نداريم.

در مركز تحقيقات يك سري مطالعات روزانه صورت مي‌گيرد. مثلا به صورت روزانه و در سطح ملي و استاني سنجش و نظرخواهي صورت مي‌گيرد. نظرات مخاطبان به صورت مجزا ارزيابي و به توليدكنندگان برنامه‌ها ارائه مي‌شود.

در طول هفته حداقل در دو نوبت روي كل فيلم و سريال‌هاي پخش شده تلويزيون كار تحقيقاتي صورت مي‌گيرد. تحقيقات به صورت موضوعي هم انجام مي‌شوند. مثلا بازخوردهاي يك سلسله برنامه مستندي كه مستمر پخش شده، ارزيابي مي‌شود.

براي برنامه‌هاي خاص علاوه بر نظرسنجي‌هايي كه به مرور انجام مي‌شوند، پس از پخش سريال نظر سنجي كامل هم صورت مي‌گيرد.

در هر صورت بازخورد نظرات مخاطبان به صورت هفتگي به توليدكنندگان مي‌رسد. آنهايي كه به صورت زنده برنامه روي آنتن مي‌فرستند، مي‌توانند برنامه‌شان را به مرور زمان اصلاح كنند. آنهايي كه كارشان را قبلا توليد كرده‌اند، همزمان با پخش از نظرات مردم آگاه مي‌شوند.

بعضا نظرات جوانان را در رابطه با يك موضوع خاص مثل ارزش‌هاي جامعه مي‌سنجيم.

تا به حال درباره ازدواج، اميد و آگاهي نظرسنجي كرده‌ايم. نظر كودكان را درباره اثر تربيتي مدارس دريافت كرده‌ايم. الان در رابطه با هدفمند كردن يارانه‌ها و اصلاح الگوي مصرف در حال نظرسنجي هستيم.

يكي از تنگناها اين است كه موضوع رسانه در دانشگاه‌هاي ما خوب جا نيفتاده است. به تبعش تحقيقات بين رشته‌اي در ايران رشد كافي نكرده است. ما محققين كمي داريم كه درباره رسانه بتوانند تحقيقات بنيادين خوبي انجام بدهند. به اين دليل كه اين رشته‌ها در كشور ما جوان هستند. ضمن اين كه تحقيقات بين رشته‌اي، هنوز خوب براي دانشجويان تعريف نشده‌اند. مثلا در حوزه دين رسانه، فقط مركز تحقيقات قم و دانشگاه قم دارد كار تحقيقاتي مي‌كند.

مگر اينها چقدر در طول سال مي‌توانند فعال باشند؟ پس به اين دليل كه اين رشته‌ها جوان هستند و محققان كمي داريم، در اين حوزه ما دچار مشكل هستيم و نياز به افراد بيشتري داريم كه بيايند و تحقيقات بين رشته‌اي داشته باشند. در رابطه با رسانه و جامعه، رسانه و خانواده، رسانه و دين و مسائل مختلف ديگر بايد تحقيق و پژوهش انجام شود.

سطح بودجه‌هاي پژوهشي بايد خيلي بالاتر برود. در دنيا براي توليد كارهاي نمايشي و مستند شايد بيشتر از توليد خود كار، بودجه‌هاي تحقيقاتي بگذارند.

سازمان صدا و سيما بودجه خوبي براي توليد پژوهش مي‌گذارد، اما بعضا آن بودجه با هزينه‌اي كه براي توليد برنامه صرف مي‌شود قرابت و همخواني ندارد. بايد براي تحقيقات بودجه بيشتري تعريف شود. آنتن تلويزيون به هزاران دقيقه توليد نياز دارد و نمي‌تواند متوقف شود.

در بحث تحقيقات خود توليدكنندگان برنامه‌ها خيلي نقش دارند. آنها به خاطر عجله و كثرت برنامه‌هاي در دست تهيه ممكن است كمتر از يافته‌هاي پژوهشي استفاده كنند.

برنامه‌سازان فكر مي‌كنند آن چيزي كه در وجود خودشان دارند كافي است و همان را تبديل به نوشته مي‌كنند. آنها نمي‌آيند ببينند كه آيا مركز تحقيقات در اين رابطه كاري انجام داده يا خير. برنامه‌سازي نياز به زمان دارد. برخي تهيه‌كننده‌ها دم‌دستي متني را مي‌نويسند و نوشته‌اي را سرهم مي‌كنند و دست به توليد مي‌زنند.

در نظرسنجي‌ها معمولا ما به مردم مراجعه مي‌كنيم. ممكن است بعضي از مخاطبان نخواهند نظرشان را بيان كنند. معمولا مردم زياد خودسانسوري مي‌كنند. وقتي در خانه‌شان مراجعه مي‌كني، ممكن است وقت و حوصله نداشته باشند به همه سوالات پاسخ بدهند. بعضا حق با مردم است، چون بعضي از پرسشنامه‌هاي ما طولاني هستند و پاسخ دادن به آنها وقت گير است.

بعضي از مردم فكر مي‌كنند ما دنبال تفتيش عقايد هستيم. تصورشان اين است كه از روي پلاك خانه نامشان را پيدا مي‌كنيم.

پرسشگران ما سنگ صبور مردم هستند. مخاطبان معمولا مشكلات ديگرشان را هم به آنها مي‌گويند، اما در مجموع در بخش نظرسنجي مشكلات كمتري داريم. مردم معمولا همكاري خوبي با ما دارند. در طول شبانه‌روز پرسشگران ما حدود 2800 پرسشنامه را پر مي‌كنند.

سايت نظرسنجي تلفني ما هم 25 نفر اپراتور دارد كه دائم در حال گرفتن نظرات مردم هستند. ما پرسشگرانمان را آموزش مي‌دهيم. در طرحي كه به زودي كار خواهد شد از فناوري روز استفاده مي‌كنيم و نتايج نظرسنجي را به صورت آنلاين ارائه مي‌دهيم.

مركز تحقيقات صدا و سيما با هيچ مركز تحقيقاتي در كشور قابل مقايسه نيست. تعداد تحقيقاتي كه ما انجام مي‌دهيم خيلي زياد است. هيچ مركزي در ايران به صورت روزانه نظرسنجي نمي‌كند. اين حجم كار به اين خاطر است كه همكاران برنامه‌ساز ما به نتايج اين نظرسنجي‌ها نياز دارند.

عمده كاري كه بايد انجام دهيم در تحقيقات بنيادي است. دانشگاه‌ها بايد به ما كمك كنند تا اين رشته تقويت شود. اساتيد ما بايد در موضوعات بين رشته‌اي تحقيق كنند. در كشور ما روي موضوعات دين و رسانه خيلي كار نشده، چون اين دو حوزه قبلا با هم خيلي كاري نداشته‌اند. بعد از انقلاب اسلامي اين دو تا پيوند خوردند.

دانشگاه‌هاي رشته ارتباطات و رشته‌هاي فيلمسازي همواره از هم جدا بوده‌اند. اينها بازيگر و كارگردان تربيت كرده‌اند و آنها هم محقق و روزنامه‌نگار. بين اين دو رشته بايد پل‌هايي زده شود.

تحقيقات بنيادي ما بيشتر مي‌تواند روي برنامه‌ها تاثير بگذارد.

در حال حاضر در مركز تحقيقات قم داريم فيلمنامه ديني توليد مي‌كنيم. كساني كه در حوزه دين و رسانه فارغ‌التحصيل شده‌اند، قلم به دست مي‌گيرند و مي‌نويسند. يكي دو سال است كه اين كار را شروع كرده‌ايم. اين رشته‌ها در ايران خيلي جوان هستند.

منابعي كه در دانشگاه‌ها تدريس مي‌شوند بايد منابع روز باشند تا نيازهاي بخش تحقيق رسانه‌اي را پاسخ دهند. چند وقت است كه همه دارند اين بحث را تكرار مي‌كنند. دانش دانشگاه‌هاي ما به روز نيست. خود اين رشته‌ها در كشور ما جوان هستند. مسلما تحقيق در سطوح كارشناسي ارشد و دكترا محقق مي‌شود. در اين سطوح خروجي دانشگاه‌ها به حدي نيست كه جوابگوي نيازهاي رسانه ملي باشد. از طرف ديگر نيازهاي تحقيقي راديو و تلويزيون خيلي زياد است. ضمن اين كه خروجي پايان‌نامه‌هاي دانشگاه خيلي با مسائل روز رسانه منطبق نيست. پايان‌نامه‌هايي نوشته مي‌شوند كه نياز رسانه ملي نيستند. اميدواريم با بيشتر شدن فارغ‌التحصيلان دكتراي ارتباطات تعداد تحقيق‌ها هم زيادتر شود.

ما بودجه‌هاي تحقيقاتي داريم كه از پايان‌نامه‌هاي دانشگاهي حمايت مي‌كند. الان در دانشگاه‌ها تحقيقات خوبي انجام مي‌شود، اما در مجموع نسبت به نياز رسانه عقب هستيم. همچنين نوع دروسي كه در دانشگاه ارائه مي‌شود ممكن است با نيازهاي بومي ما هماهنگ نباشد.

البته غير از دانشجويان رشته ارتباطات اجتماعي، دانشجويان جامعه‌شناسي و روان‌شناسي هم كارهاي تحقيقاتي خوبي در حوزه رسانه انجام مي‌دهند. اين كار بايد خيلي وسيع‌تر شود. چون هم رسانه ملي رشد روز افزون دارد و هم رقباي رسانه‌اي ما خيلي زياد هستند. كارهاي تحقيقاتي ما بايد همسان با ميزان خروجي تلويزيون شود.

ما دو مركز تحقيقاتي داريم؛ يكي مركز تحقيقات صدا و سيما كه قوي‌ترين مركز تحقيقاتي داخل كشور است. موضوعات و اولويت‌هاي اين مركز به صورت سالانه مشخص مي‌شود. كساني كه در اين موضوعات كار كنند مبالغ مشخصي را دريافت مي‌كنند. ضمن اين كه در ترجمه و تاليف به آنها كمك مي‌شود.

مركز پژوهش‌هاي اسلامي قم هم از پايان‌نامه‌هايي كه در حوزه دين و رسانه باشد حمايت مي‌كند.

مسوولان آن جا الزامي ندارند كه محقق حتما دانشگاهي باشد. حوزوي‌ها و محققين غيردانشگاهي هم مي‌توانند در اين حوزه كار كنند.

صدا و سيما خودش در شهرهاي تهران و قم دو دانشكده دارد. اين دانشكده‌ها خودشان هم دچار بعضي از اين نقيصه‌ها هستند كه دارند آهسته آهسته آن را برطرف مي‌كنند. روند آموزش يك روند كند است. اين جور نيست كه همين امروز بگوييد اين كار بايد بشود و بشود. دانشجو و استاد بايد مستمر آموزش ببينند. فقط ما نيستيم كه به لحاظ علمي داريم در طول زمان پيشرفت مي‌كنيم. اين اتفاق در كل دنيا رخ مي‌دهد. امروزش با ديروز تفاوت دارد. ما هم روز به روز جلو رفته‌ايم. رشته‌هاي جديد راه افتاده و در آنها كار علمي شده است.

رسانه ملي مدام دارد توليد برنامه مي‌كند. صدا و سيما يك دانشگاه عمومي است كه نياز به همه رشته‌ها دارد.

در دنيا اين رشته‌ها پاسخگوي روند پيشرفت رسانه در دنيا نيستند. در تمام دنيا اين اشكال وجود دارد. شما فكر نكنيد در انگليس يا جاهاي ديگر دوره‌هاي دكتراي زيادي ايجاد شده و آنها به وفور دانشجو توليد مي‌كنند. خود رسانه روند تكنولوژيك‌اش خيلي سريع است. از اين طرف هم آموزش‌هاي دانشگاهي خيلي آن سرعت را برنمي‌تابد. پس به طور طبيعي برنامه‌هاي رسانه‌ها عمومي مي‌شود و عمقي نمي‌شود. خيلي‌ها مي‌گويند رسانه قرار نيست در جامعه كار عميق بكند. كارش روي سطوح رويي جامعه است. رسانه جنبه‌هاي آموزشي و تفريحي دارد. حتي در جنبه‌هاي تفريحي‌اش هم قوي‌تر از جنبه‌هاي ديگر به صورت غيرمستقيم آموزش مي‌دهد. طبيعي است كه رسانه بايد از همه علوم بهره بگيرد.

شدت پيشرفت و تحول رسانه در دنيا همپاي تحول علوم نيست. در كشور ما چون رسانه تلويزيون متعلق به ما نبوده هنوز به اندازه كافي برون‌داد دانشگاهي براي تحقيق نداريم.

تازه چند سال است كه دكتراي رسانه در ايران ايجاد شده است. اين دانشگاه‌ها چهار پنج دوره دكترا گرفته‌اند. اين دانشجويان تا فارغ‌التحصيل شوند چند سال طول مي‌كشد.

ما بايد روش‌ها و سرفصل‌هاي آموزشي‌مان را در رشته ارتباطات اجتماعي به روز كنيم. اين سرفصل‌ها بايد مطابق با فرهنگ خودمان بومي شوند.

از اين بابت همه دانشگاه‌هاي ما دچار اشكال هستند. شيوه‌هاي جذب دانشجو را بايد اصلاح كنيم. طبيعي است كه كنكور روش مناسبي براي جذب دانشجو در اين رشته نيست. يك نفر ممكن است شم هنري قوي داشته باشد، اما رياضي و فيزيك‌اش خوب نباشد. اين فرد نمي‌تواند در كنكور هنر موفق شود.

احسان رحيم‌زاده 
گروه راديو وتلويزيون

از آنجا كه اين نفرات سال‌هاست لژيونر شده و در اسپانيا، انگليس و ايتاليا توپ مي‌زنند مطبوعات برزيل بيشتر مايلند روي نيمار كه هنوز در اين كشور ساكن است زوم كنند و درباره وي دست به خبرسازي بزنند.

نيمار هم از يك سو با رد كردن پيشنهاد نجومي چلسي و از سوي ديگر با ايفاي نقش بارز در بركناري دوريوال جونيور از پست مربيگري تيم باشگاهي‌اش ـ سانتوز ـ خوراك خبري كاملي را براي مطبوعات كشورش در ماه‌هاي اخير فراهم آ‌ورده است.

در اين ميان اين نكته كه او سال 2010 در 58 مسابقه رسمي زننده 48 گل بود و همچنين دعوت شدنش به تيم ملي برزيل به نكاتي درجه دوم تبديل شده است.

بد نيست بدانيد با همت نيمار، سانتوز دوران اوجش را كه توسط زوج روبينيو و ديه‌گو در سال‌هاي 2003 و 2004 پايه‌گذاري و باعث يادآوري دوران طلايي په‌له در سانتوز (دهه 1960)‌ شده بود، در دو سه سال اخير تكرار كرده و 2 جام قهرماني براي سانتوز در 2 فصل اخير صيد شده و از حالا همه مي‌دانند در سال 2014 كه دوره بعدي جام جهاني در خاك برزيل برگزار مي‌شود، نيمار يكي از سلاح‌هاي اصلي برزيل خواهد بود.

شايد منه‌زس ـ سرمربي كنوني برزيل ـ تا آن زمان ماندني نباشد، اما نيمار مي‌ماند و احتمالا در آن زمان در 23 سالگي همپا با «پاتو» و «كوتينيو» تشكيل‌دهنده خط حمله آتشين برزيل خواهد بود.

آيا قبول داريد كه سال 2010 سالي بسيار مهم و حساس براي شما بود؟

صددرصد. به همين خاطر است كه هر روز در تمرينات و مسابقات چيزهاي تازه‌اي ياد مي‌گيرم. فوتبال مثل زندگي عرصه‌اي است كه هر چه هم در آن ياد بگيريد، هنوز هم چيز زيادي نمي‌دانيد و احساس ناكامل بودن مي‌كنيد و روند يادگيري تا آخر عمرتان ادامه مي‌يابد.

اما په‌له همان يكي بود و ديگر تكرار نشده و فكر نمي‌كنم كه هرگز هم تكرار شود و من نيز مثل بقيه به او نمي‌رسم. اگر من خودم باشم و به كشورم اداي دين و وظيفه كنم، بهتر و به نفع همه خواهد بود.

لوئيس فيگو به فراخور اين شغل دائما به سفرهاي خوبي مي‌رود و در هيات سفير اينترميلان ارتباطات جهاني فاتح هر 5 دوره گذشته كالچو را تقويت مي‌كند.

با اين حال اينتر بعد از رفتن خوزه مورينيو پرتغالي و آمدن رافا بنيتس اسپانيايي به اين باشگاه، درخشش فصل پيش را ندارد و آث‌ميلان و لاتزيو در سري A آن را پشت سر نهاده‌اند. با اين حال لوئيس فيگو كه 38 ساله شده، مي‌كوشد با حرف‌هايي سياستمدارانه نزول آبي و سياه‌هاي شهر ميلان را يك فرآيند ساده و رايج ورزشي جلوه داده و وعده حل آن در آينده نزديك را بدهد.

بگوييد اوضاع زندگيتان بعد از آويختن كفش‌ها و انتصاب به اين سمت در اينتر چه بوده است. آيا اين تحول راضي‌كننده بوده است؟

شرايط بد نيست و با وظايفم در اين پست خو گرفته‌ام. من بايد در تمامي مجامع بين‌المللي كه از اينتر دعوت مي‌شود، حاضر و حافظ و بسط‌دهنده منافع و گوياي خواسته‌هاي باشگاه باشم. اخيرا در قرعه‌كشي مرحله حذفي جام قهرمانان اروپا و همچنين محل برگزاري جام باشگاه‌هاي جهان حضور داشتم و سعي كردم به اينتر لطمه‌اي وارد نشود و اتفاقات، مسير عادي خود را داشته باشد.

من در پروژه بزرگ اينتر كامپوس اينتر هم شركت دارم كه وظيفه آن، جاانداختن هرچه بيشتر فوتبال در طبقات سني پايين و كمك به رشد سيستماتيك و اعتلاي فني آنها طبق روال و اصولي مشخص است.

اين اولين باري بود كه اينتر در جام باشگاه‌هاي جهان حضور داشت و همين مشخص مي‌كند كه ما چه اهميت بزرگي به اين رقابت‌ها مي‌داديم. حضور در اين جام، محصول و پيامد قهرماني‌مان در جام باشگاه‌هاي اروپا بود و بايد متذكر شوم، جام باشگاه‌هاي جهان از معدود افتخاراتي بود كه جايش در فهرست افتخارات اينتر خالي بود. به همين سبب بود كه با ساز و برگ كافي به امارات رفتيم و خود من براي رتق و فتق امور و برجسته‌تر شدن وجه خارجي و بين‌المللي حضورمان در آنجا، هر كاري از دستم برمي‌آمد، انجام دادم. جداي از تلاش فراوان براي فتح جام، من و اينتر كوشيديم تصوير خوب و مثبتي از باشگاه در نقش ميزبان، ساير حاضران و ميهمانان و تمامي ناظران و تماشاگران جام باقي بگذاريم.

بايد به بنيتس باز هم فرصت بيشتري داد. هر مربي جديدي كه مي‌آيد، سعي در جاانداختن سيستم فني دلخواهش در تيم دارد و براي بازيكنان كه به سيستم قبلي خو گرفته‌اند، اين كار بسيار سخت است و براي اين مهم به زماني بيشتر نياز است. قدر مسلم اين‌كه باشگاه اينتر هرچه از دستش برمي‌آيد، براي اوجگيري مجدد انجام مي‌دهد. از حق نبايد گذشت كه بنيتس هم آدمي كوچك نيست و برعكس، يك مربي كارنامه داد و موفق است و به جام‌هاي بزرگي رسيده است. ما از جذب او هنوز و همچنان راضي هستيم.

او را به طور كامل مي‌شناسم، زيرا با هم در تيم ملي توپ مي‌زديم. مي‌توانم به شما اطمينان بدهم كه وي يك حرفه‌اي كامل در دنياي فوتبال و در حيطه كار و وظايف محوله است. اميدوارم موفقيت‌هاي بزرگي كه با آمدن او به تيم ملي پرتغال روي كرده، استمرار يابد. آرزوي من اين است كه با هدايت وي، پرتغال صاحب بردهاي بزرگ تازه‌اي شود و به شادماني بيشتري برسد.

فعلا چنين چيزي را نخواهيد ديد، زيرا از كار و پستي كه اينك دارم، راضي‌ام و از آن لذت مي‌برم. برنامه من در آينده كوتاه‌مدت، مربي شدن نيست و چيزهاي ديگري در ذهنم جاي دارند.

مثلا كمك به نيازمندان و انجام كارهاي عام‌المنفعه و امور خيريه براي افرادي كه در اين زمينه محتاج‌اند و نايل كردن آنها به يك زندگي راحت‌تر و مرفه‌تر. من مالك و موسس يك بنياد خيريه هم هستم كه كارش دستگيري از مستمندان و كمك به ‌آنها در راه‌هاي دشوار زندگي است، بخصوص هدف ما كمك به نسل جوان و دور ساختن آنها از مسائل تباه‌كننده است.

يقين دارم كه هر چيز مورد نياز براي ميزباني جام جهاني در اختيار پرتغال و اسپانيا بوده و هست و عشق فراوان دو ملت به اين ورزش، سلاح بزرگ ديگري بود كه ما داشتيم. اضافه بر آن به لحاظ كار تشكيلاتي و امور سخت‌افزاري شامل داشتن استاديوم‌هاي لازم نيز كمبودي در دو كشور به چشم نمي‌خورد و همه چيز مهيا بود تا ما ميزبان شويم، اما فيفا به سود روسيه راي داد كه براي ما عجيب بود. اگر اجازه مي‌دادند يك جشنواره كم‌نظير ورزشي در پرتغال و اسپانيا برگزار مي‌شد و اين براي ما بسيار مهم‌تر از اسپانيا بود، زيرا اسپانيا يك بار سال 1982 اين مسابقات را به‌تنهايي برگزار كرده، اما ما هرگز چنين نكرده‌ايم.

نه‌تنها ستم به او بود بلكه به كل باشگاه اينترميلان هم بود، زيرا اسپانيايي‌ها و بارسلونيايي‌ها را درصدد انتخابات نشاندند و به برترين‌ كارنامه تاريخ حيات اينترميلان و فتح 3 جام بزرگ در يك فصل و يكي از بارزترين نمادهاي آن بي‌اعتنايي كردند. اشنايدر علاوه بر مشاركت در صيد اين سه جام، در جام جهاني هم با هلند نايب قهرمان شد و حذف نام او از 3 رتبه اول جدول به مثابه چشم بستن بر اكثر حوادث مهم سال بود كه جاي تاسف عميق دارد. با اين حال فوتبال يك ورزش به‌غايت بي‌رحم است و قدر مسلم اين‌كه اشنايدر آخرين ضربه خورده و قرباني‌ آن به حساب نمي‌آيد و از اين ماجراها در آينده هم فراوان خواهيم داشت.

منبع: UeFa.com

آنجا كه به واسطه شكايت باشگاه پاس همدان اسم «ح. ع» در رديف بازيكنان منشور اخلاقي قرار گرفت و در نهايت هم با حكم دادگاه اين فوتباليست تبرئه شد، اما شايد پس از سپري‌شدن اين اتفاق و نشستن گرد فراموشي روي آن جريمه اخير كميته انضباطي مبني بر پرداخت مبلغ 40 ميليون تومان به همان باشگاه و سپس دعوت نشدن به آخرين مرحله اردوي تيم ملي سبب شد تا اين مدافع آبي‌پوش پايتخت بار ديگر در كانون توجه قرار گيرد. حنيف عمران‌زاده از اوضاع و احوال خودش و استقلال خيلي راضي نيست، اما ظاهرا گله‌اي ندارد.

جام ملت‌ها چه شد؟

تيم عقب بود و من هم نمي‌توانستم خوشحال باشم.

(مي‌خندد)‌ لابد فكر مي‌كنيد مي‌گويم وقتي فهرست نهايي تيم ملي براي شركت در جام‌ملت‌ها را ديدم...! (خنده مجدد)‌ ببينيد! من تازه در حال پشت سر گذاشتن 24 سالگي هستم و به چهره‌ام نگاه نكنيد كه بزرگ‌تر از سنم نشان مي‌دهد. اگر خدا بخواهد و توفيق داشته باشم حالا حالاها مي‌توانم در جام ملت‌هاي زياد ديگري شركت كنم.

من همواره به آينده و روزهاي خوش اميدوار هستم و اگر اين‌طور فكر نمي‌كردم فصل پيش در روزهايي كه بي‌دليل محروم بودم و منشوري‌ام كرده بودند با آن جديت تمرين نمي‌كردم و چند هفته پس از بازگشتم به ميادين از سوي سرمربي تيم ملي به تمرينات دعوت نمي‌شدم.

اين نكته را بگويم كه ما در بازي آخر بايد به مصاف امارات برويم و اين براي ما هم حسن محسوب مي‌شود و هم اشكال. حسن‌ آن در شناخت كامل كادر فني ايران از نحوه رويارويي اماراتي‌ها با دو سبك فوتبال متفاوت عربي (عراق)‌ و آسياي شرقي (كره شمالي)‌ است و البته اشكالش هم آنجاست كه ما نيز دقيقا چنين مسابقاتي را پشت سر گذاشته‌ايم ولي باز هم فكر مي‌كنم اين مي‌تواند يك حسن بزرگ براي تيم ملي ايران محسوب شود كه با ضعيف‌ترين تيم گروه البته فقط روي كاغذ، در آخرين بازي مرحله گروهي بازي خواهد كرد.

قطعا كره شمالي مي‌تواند دومين حريف ما از نظر سختي كار محسوب شود و من در واقع عراق را كه در دور قبل مسابقات جام ملت‌ها به عنوان قهرماني رسيده است، اصلي‌ترين حريف اين مرحله مي‌دانم.

خب عراق تيمي منسجم و پرمهره است. تيمي كه ضمن دارا بودن خصوصيت‌‌هاي تيم‌هاي عربي از بازيكنان تكنيكي مثل هوار ملامحمد، عمادرضا، نشاط اكرم و ... بهره مي‌برد.

عراقي‌ها تا حدودي هم مثل خود ما (ايران)‌ بازي مي‌كنند و اين مساله مي‌تواند براي ايران دردسرساز باشد. البته ما جدي‌ترين حريف براي هر سه تيم ديگر حاضر در گروه محسوب مي‌شويم و تك‌تك تيم‌ها و مربيانشان از ايران هراس دارند.

قبول دارم در برخي مسابقات مثل داربي ما هر 3 مهاجم‌مان را در تيم داشتيم، اما مثلا پس از همان هفته باز برهاني مصدوم شد و در اغلب بازي‌ها ما تركيب كامل‌مان را نداشتيم، اما باز هم شكر خدا خوب نتيجه گرفتيم و همين كه از رقيب سنتي‌مان چند رده بالاتر هستيم براي هواداران راضي‌كننده است. 2 باخت پشت سر هم به فولاد و ذوب‌آهن، استقلال را از مكان دوم نيز دور ساخت.

ما در هر دو ديدار خود با فولاد و ذوب‌آهن بد كار نكرديم، بويژه در مقابل ذوب‌آهن كه مي‌توانستيم برنده باشيم، اما بدشانسي نيز گريبانمان را گرفت تا دو بخت مسلم گلزني‌مان بر ديرك تيم ذوب‌آهن فرود آيد. به هر حال ليگ فراز و نشيب دارد و نبايد نااميد شد.

فيلم را جان كامرون ميشل براساس قصه نمايشنامه ديويد لنيدسي آبير كارگرداني كرده است و از آن دست فيلم‌هايي است كه از آنها به عنوان فيلم‌هاي بازيگر محور اسم مي‌برند.

كيدمن در نقش بكا يك مادر درد و رنج كشيده بازي خوبي ارائه داده است و پيش‌بيني مي‌شود براي آن، نامزد دريافت جايزه اسكار شود. او‌ سال2002 هم براي به تصوير كشيدن چهره يك نويسنده درد و رنج كشيده در «ساعت‌ها»، موفق به دريافت اين جايزه شد.

كيدمن استراليايي‌تبار در فيلم‌هاي مطرحي مثل بيلي بتگيت، مردن براي، بتمن جاودانه، تصوير يك بانو، مولن‌روژ، ديگران، داگويل و كلد مانتين بازي كرده است. استراليا و قطب‌نماي طلايي از كارهاي جديدتر او هستند. او در گفت‌وگوي اينترنتي تازه خود، درباره فيلم جديد، مراسم اسكار و نوع نزديكي با نقش‌هاي خود صحبت مي‌كند.

به عنوان يك بيننده، تماشاي فيلم حفره خرگوش كمي سخت و رنج‌آور است. وقتي قرار شد نقش مادري را بازي كنيد كه به دليل از دست دادن فرزندش درد و رنج زيادي را تحمل مي‌كند، چگونه خود را آماده بازي در اين نقش كرديد و قصه فيلمنامه چه تاثيري روي شما گذاشت؟

نمايشنامه را كه خواندم احساس كردم قصه عجيبي دارد و بلافاصله جذب آن شدم، اين قصه برايم ارزش و اهميت خاصي داشت و يك كاراكتر بسيار پراحساسي را به نمايش مي‌گذاشت. من اول در نمايش صحنه‌اي حفره خرگوش بازي كردم و پس از آن بحث توليد نسخه سينمايي آن مطرح شد.

زماني كه توانستيم سرمايه توليد فيلم را فراهم كنيم، به خودم گفتم چگونه مي‌توانم وارد دنياي دروني‌ اين آدم شوم و كمك كنم تا فيلم بهتري ساخته شود.در كل، اين كاري است كه ما بازيگران هنگام قبول بازي در يك نقش تازه انجام مي‌دهيم با بازي در اين فيلم احساس مي‌كردم حالا وقت آن رسيده كه يك كار خاص و ويژه انجام دهم. براي بازي در نقش اين مادر درد و رنج كشيده بايد حالات و روحيات دروني او را فهميده و كشف مي‌كردم. در طول تحقيق درباره اين شخصيت، متوجه درد و رنج انبوه او شدم و مواجهه شدن با چنين درد و رنجي، براي خود من هم خيلي سخت و دردناك بود. واقعيت اين است كه شرايط و دوراني كه اين زن طي مي‌كند، اصلا يك شرايط و دوران خوش و خرم نيست. لحظات احساسي فيلم آن‌قدر تاثيرگذار است كه خودم جرات تماشاي آن را ندارم.

بله. براي او نقشم را توضيح مي‌دهم و برايم خيلي جالب است كه ديدگاه او را درباره آن كاراكتر بدانم. واقعيت اين است كه ما بازيگران حتي در خانه و در زمان استراحت و زندگي عادي‌مان نيز، به نقش‌هايمان فكر مي‌كنيم و در حال تجزيه و تحليل آنها هستيم. در چنين ايامي، نيازمند كسي هستم كه هم وضعيت مرا درك كند و هم راهنمايي و كمك لازم را در اين رابطه به من بكند.

بله . بعد از چند سال كم‌كاري و اكران عمومي يك فيلم در عرض سال، در طول ماه‌هاي گذشته فعاليت بيشتر و شديدتري داشته‌ام. علتش هم پيشنهاد‌هاي خوبي بوده كه به صورت همزمان ارائه شده‌اند. «فقط با او برو» را آماده نمايش دارم كه در سال جديد ميلادي به نمايش عمومي در مي‌آيد. اين فيلم يك كمدي رومانتيك است كه در آن با آدم سندلر و جنيفر آنيستن همبازي هستم. مي‌دانيد كه من در اين ژانر موفق سينمايي تا به حال به آن صورت فيلمي بازي نكرده‌ام و در اينجا، در كنار دو بازيگر مطرح و موفق ژانر كمدي رومانتيك ظاهر شده‌ام. فيلمبرداري درام دلهره‌آور و جنايتكارانه Trespass را هم تازه تمام كرده‌ام. نيكلاس كيج همبازي‌ام در اين فيلم است و قصه پر تنش بسيار زيبايي دارد. قرارداد بازي در «دختر دانماركي» را نيز دارم كه لس هاستروم براساس قصه كتاب موفق ديويد ابرشوف به همين نام كارگرداني مي‌كند. براي اولين‌بار هم قرار است بازيگر يك فيلم تلويزيوني باشم كه قصه‌اي تاريخي دارد و با نام «همينگوي و گلهورن» جلوي دوربين خواهد رفت. در اين كار تلويزيوني نقش مارتا گلهورن نويسنده و خبرنگار جنگي را بازي مي‌كنم كه با ارنست همينگوي آشنا و دوست شد.

سجادي نخستين کتابش را که مجموعه شعرهاي او را در برمي‌گرفت با عنوان «قنديل» درست در آغاز دهه 40 منتشر کرد و در کارنامه فرهنگي او جداي از نگارش ده‌ها مقاله تخصصي و داوري در چندين کنگره شعر و داستان، انتشار کتاب‌هايي همچون ميکائيل و گاوآهن مغموم، شعر جنوبي، سير داستان‌نويسي و داستان‌پردازي در ايران و ... وجود دارد. سجادي اين روزها در کنار نقد ادبي چندين کتاب تازه هم در دست انتشار دارد.

براي گشايش اين گفت‌وگو به طور مختصر درباره تاريخچه نقد ادبي در ايران و وضعيت آن در روزگار ما سخن بگوييد؟

نه، من نقدهاي مجلات را مدام دنبال مي‌کنم و نااميد نيستم. اما گاهي ديده مي‌شود که نقدها ناشي از ناآگاهي منتقد است. اين ناآگاهي 2 دليل دارد ؛يا منتقد اثر را خوب مطالعه نکرده است يا علم لازم براي نقد را ندارد. بسياري از نقدهايي که اين روزها نوشته مي‌شود روي کتاب‌هايي است که در شبکه دوستي‌هاي ادبي رد و بدل مي‌شود. اين به آن معناست که منتقد از کتاب دوستش تعريف و تمجيدي مي‌کند که واقعيت ندارد. نقد نوشتن روي يک اثر اگر از روي دشمني با يک فرد باشد نيز خطرناک است. من نقدهاي برخي پيشکسوتان و اساتيد دانشگاه را که فقط قصد تشويق دانشجوي خود را دارند نيز تاييد نمي‌کنم. اينها همه آسيب‌هاي نقد ادبي در جامعه امروز ماست.

اين اشکال اساسي که اکثر نمايندگان به آن اذعان دارند باعث شده است نمايندگان تمامي دوره‌ها درصدد تغيير نظام انتخاباتي مجلس بوده و بحث کلان‌نگري در انتخابات مجلس را به صورت جدي مورد توجه قرار دهند.

تغيير نظام انتخاباتي مجلس که در دوره‌هاي ششم، هفتم و اين بار در دوره هشتم نيز مورد توجه واقع شده در ادوار گذشته پس از بررسي آن با مخالفت‌هايي از سوي شوراي نگهبان و رد اصل طرح مواجه شده است. اما اين بار مجلس هشتم با رويکردي جديد قصد دارد مجددا با طرح تغيير اين نظام انتخاباتي مباحث مربوط به ديدگاه‌هاي کلان‌نگر در پست نمايندگي را بار ديگر مورد توجه قرار دهد.

ولي اسماعيلي، عضو کميسيون شوراها و امور داخلي کشور با اشاره به راي به کليات اين طرح در کميسيون شوراها به سوالات ما در اين خصوص پاسخ داده است:

نمايندگان در اين طرح، جهت جلب نظر شوراي نگهبان، حوزه‌هاي انتخابيه را به دو گروه فرعي و اصلي تقسيم کرده‌اند و بر اين اساس حوزه‌هاي اصلي، استان‌ها و حوزه‌هاي فرعي، شهرستان‌ها خواهد بود.

در بررسي جزئيات اين طرح که کلياتش در کميسيون شوراها و امور داخلي کشور به تصويب رسيده، گزينه‌هاي مختلفي درمورد ميزان لحاظ شدن راي شهرستان و کسب اکثريت نسبي حوزه کل استان مطرح است.

يکي از گزينه‌ها اين است که 10 درصد آرا مربوط به حوزه فرعي و حداکثر آرا نسبي در کل استان باشد يعني اين که هر کس در شهرستان 10 درصد راي بياورد بايد از بين کانديداهاي حوزه فرعي اولين راي را در استان بياورد که بتواند به مجلس راه پيدا کند البته گزينه ديگر پيشنهادات 15 درصد و 20 درصد است که در کميسيون در حال بررسي است.

ما انتخابات 136 كشور را بررسي و تلاش كرديم ايراداتي را كه شوراي نگهبان به طرح‌هاي مشابه در مجلس ششم و هفتم گرفته بود را بررسي و آنها را مرتفع كنيم.

بيشتر ايرادات شوراي نگهبان به بحث عدم مشاركت بود كه ما با برطرف كردن آن و لحاظ كردن حوزه فرعي اميدواريم ايراد شوراي نگهبان را برطرف كنيم.قطعا ما با اين طرح تصميم داريم گامي در جهت بالا بردن شان نمايندگان و كلان‌نگر شدن جايگاه منتخبين مردم برداريم.

البته دولت نيز براي حمايت از بخش‌هاي توليد اعم از صنعت و كشاورزي، حمل و نقل يارانه‌اي را از محل بازتوزيع درآمد حاصل از هدفمندي يارانه‌ها درنظر گرفته است، اما سهم بخش كشاورزي به طور دقيق مشخص نيست. عيسي جعفري، سخنگوي كميسيون كشاورزي معتقد است كه براي تعيين اين سهم زود است و دولت بايد با گذشت زمان سهم بخش‌هاي مختلف را با توجه به ميزان مصرف انرژي و افزايش هزينه‌ها تعيين كند. گفت‌وگوي كوتاه ما را با او مي‌خوانيد:

البته در مورد واحدهايي كه آسيب جدي مي‌بينند، اين كار بلافاصله انجام مي‌شود. به هر حال انجام كار نيز پروسه‌اي دارد. در واقع وزارت جهاد كشاورزي بايد واحدها را به بانك معرفي كند و پرونده آنها بررسي شود.

از سويي در مورد برخي واحدها نياز است تا مشخص شود قيمت حامل‌هاي انرژي تا چه حد هزينه‌هاي آنها را در عمل افزايش داده تا با مشخص شدن رقم آن نسبت به بازتوزيع درآمد از محل 30 درصد تسهيلات در نظر گرفته شده براي بخش توليد به دست آيد. البته بخشي از اين تسهيلات بايد صرف تجهيز و تغيير تكنولوژي براي كاهش مصرف انرژي شود. اما به هر حال تا زماني كه دولت گزارش خود را از وضعيت واحدها به مجلس ارائه نكند، ما تا آن زمان شنونده اثرات اجراي آن از زبان خود واحدها هستيم.

درباره موضوعات متعدد و مختلفي مي‌توان با او ساعت‌ها به گفت‌وگو نشست، اما بهانه ديدار يك ساعته ما با او انتشار كتاب «روضه‌هاي رضواني» بود كه به اعتقاد ياحقي، شعرهاي سپيد و آزاد ابوالفضل بيهقي را در بر مي‌گيرد. بله، اشتباه نكرده‌ايد! شعرهاي ابوالفضل بيهقي همان كسي كه همه ما او را بيشتر به عنوان نويسنده تاريخ بيهقي در قرن 4 مي‌شناسيم.

ياحقي معتقد است بيهقي شاعرانگي را ميهمان نثر ساده پارسي كرده است و به همين دليل او در سال‌هاي گذشته گوشه‌اي از وقت خود را به تقطيع جملات شاعرانه تاريخ بيهقي در قالب شعر سپيد اختصاص داده و اين داستان زماني جالب توجه است كه به ياد بياوريم تاريخ بيهقي، كتاب تاريخ است و بيان حقايق و وقايع تاريخي را شامل مي‌شود.

او علاوه بر كتاب روضه‌هاي رضواني آثار پژوهشي ديگري را درباره بيهقي منتشر كرده است كه از آن ميان مي‌توان به ياد نامه بيهقي اشاره كرد. اگرچه بهانه اين گفت‌وگو، بيهقي و زبان شاعرانه اش و انتشار كتاب تازه ياحقي بود، اما اواسط گفت‌وگو گريزي هم به فرهنگستان زبان و ادب فارسي و تدريس رشته ادبيات فارسي در دانشگاه‌هاي كشور زديم كه متن كامل گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد.

شما بتازگي كتابي را منتشر كرده‌ايد به نام روضه‌هاي رضواني كه نگاه تازه‌اي به نثر فارسي و بويژه بيهقي را مطرح مي‌كند. اگر موافقيد گفت‌وگو را با تحولي كه در زمان بيهقي در نثر فارسي ايجاد مي‌شود، آغاز كنيم؟

دليل اين ابداعات را مي‌توان در تسلطي كه وي بر زبان عربي و واژگان فارسي داشته است جست‌و‌جو كرد. استحكام ساختار نگارش او كه از اشراف به زبان‌هاي محلي زمان خود به وجود آمده و حاصل مطالعه و تفحص در زبان فارسي است از ديگر دلايل ابداعات بيهقي است.

نكته بسيار مهم اين است بيهقي با تسلطي كه بر شعر ـ نثر داشته و به خاطر ابتكاراتي كه در اين زمينه انجام داده، توانسته نثر شاعرانه را كه مناسب نوشته‌هاي عارفانه و حسي است به حوزه تاريخ نويسي وارد كند. در حالي كه متون تاريخي قبل و حتي بعد از بيهقي تنها به شرح ماوقع بسنده كرده‌اند بدون اين كه عواطف و احساسات و انگيزه‌هاي دروني خود را در آن مشاركت دهند. اين تفاوت از سال‌ها قبل توجه بنده را در نثر بيهقي به خود جلب كرد. اگر نثر عارفانه و بخصوص نوشته‌هاي خواجه عبدالله انصاري، نويسنده همدوره وي را استثنا كنيم شاعرانه نويسي در نوشته‌هاي ديگر نويسندگان بندرت به چشم مي‌خورد و بيهقي در اين زمينه يكه تاز است. كتاب‌هاي تاريخي كه قبل از بيهقي نوشته شده است مانند تاريخ بلعمي، تاريخ طبري، حتي قابوس‌نامه و سياست نامه فاقد چنين ويژگي‌هاي ادبي هستند، اما بيهقي با دقتي كه كرده و با وسعتي كه به كار خود داده است، جزئيات حوادث را گفته است. در خلال اين بيان جزئيات، عواطف را هم دخالت داده است. به همين دليل خواننده با سير داستان همراه مي‌شود و خودش را در كوران حوادث حس مي‌كند. هركجا كه ظلمي اتفاق مي‌افتد كينه ظالم را به دل مي‌گيرد و با مظلوم همدردي مي‌كند.

برخي اين را يك عيب مي‌دانند و معتقدند نمي‌توان تاريخ را با عواطف بيان كرد، زيرا تاريخ نگار نبايد قضاوت كند. بيهقي اين كار را آگاهانه انجام مي‌دهد و خودش هم مي‌گويد كه ديگران به شرح ما وقع اكتفا مي‌كنند، اما من به عمد وارد جزئيات شده‌ام. او پيش‌بيني مي‌كند كه ممكن است مورد ملامت ديگران قرار گيرد اما با اين حال به كار خود مصمم است. شرح جزئيات، حوادث، مجالس، گفت‌وگوها و حتي درددل‌ها او را به مرز ادبيات بسيار نزديك مي‌كند. به همين دليل تاريخ بيهقي بيشتر از آن كه كتاب تاريخي باشد يك اثر ادبي است. بيشتر علاقه‌مندان به ادبيات تاريخ بيهقي را مطالعه مي‌كنند تا پژوهشگران تاريخ. اما تاريخ بيهقي ماهيتا يك تاريخ است، هرچند قالب و ظرف آن به ادبيات هم نزديك شده باشد. اين ادبيات موجب جلب نظر خواننده است و باعث تأثيرگذاري حوادث تاريخ بر او مي‌شود.

تاريخ بيهقي بيش از 50 درصد ادبيات و كمتر از 50 درصد از آن نيز تاريخ است، ولي مي‌توان گفت آن قسمتي كه تاريخ است، واقعا تاريخ است. به زعم خود بيهقي او براي نگارش كتاب از 3 منبع استفاده كرده است. در وهله اول ديده‌هاي خود را آورده است. در درجه دوم گفته‌هاي افراد صديق و مورد وثوقش را انتقال داده كه حرف‌هاي آنها مستند است و ما امروز هيچ ترديدي در درستي آنها نداريم. بيهقي درباره گذشته نيز اطلاعاتي مي‌دهد. اين دست داده‌هاي تاريخي را نيز از كتاب‌هاي معتبر نقل قول و مدام نيز منابع و مآخذ خود را ذكر مي‌كند. اطلاعاتي كه درباره برمكيان، سامانيان و خلفاي عباسي در تاريخ بيهقي آمده در ديگر نوشته‌هاي تاريخي نيز تاييد شده است. حتي فراتر از آن درباره دوران پيش از اسلام نيز از اردشير بابكان، بزرگمهر و انوشيروان اطلاعاتي در تاريخ بيهقي هست كه موثق هستند.

بخش ادبي كتاب نيز بسيار غني است و به بهترين آثار ادبي زبان فارسي پهلو مي‌زند. از گلستان سعدي كه بگذريم، تاريخ بيهقي بهترين كتاب منثور فارسي است. حتي مي‌توان گفت در مواردي اين كتاب از كليله و دمنه نيز برجسته‌تر است بويژه اين كه نويسنده كليله و دمنه براي نگارش اثر خود، تاريخ بيهقي را الگوي خود قرار داده است. البته گلستان يك اثر مستقل و ممتاز است، ولي بنده حتي در اين كتاب نيز ردپاي تاريخ بيهقي را پيدا كرده‌ام. نثر فارسي به خاطر داشتن تاريخ بيهقي بايد بر خود ببالد، زيرا همان‌طور كه شاهنامه در نظم براي همگان بنياد و پايه است، تاريخ بيهقي نيز در نثر همين نقش را بازي مي‌كند. شاهد من بر اين مدعا، لغتنامه مرحوم دهخداست. اين اثر بزرگ هميشه اولين شاهد نظمش را از شاهنامه روايت مي‌كند و نخستين شاهد نثرش نيز از تاريخ بيهقي است. مي‌توان نتيجه گرفت تاريخ بيهقي و شاهنامه پايه‌هاي زبان فارسي را استوار كرده‌اند.

در تقسيم‌بندي سبك نثر فارسي، تقسيم‌بندي‌هاي ويژه‌اي قائل شده‌اند كه درباره تاريخ بيهقي مصداق چنداني ندارد. يك سبك در نثر هست كه بيشتر در مكتب خراسان باليده است كه به آن نثر مرسل گفته‌اند. اين سبك نويسندگي مانند شعر آن دوره ساده است. نويسنده در پي آن نيست كه عناصر غيرضروري و خارجي را وارد اثرش كند. اين تجربه مربوط به دوره اول زبان فارسي است و شامل قرن چهارم تا ششم مي‌شود. از اوايل قرن ششم و بخصوص در قرن هفتم كه نثر فارسي عناصر خارجي را در خود مي‌پذيرد و وارد فاز تازه‌اي مي‌شود، به آن نثر مصنوع گفته مي‌شود. يك مرحله ديگر نيز ميان نثر مرسل و مصنوع وجود دارد كه ويژگي‌هاي هر دو سبك را در خود دارد كه به آن نثر بين بين مي‌گوييم. اگر بخواهيم براي نثر بيهقي در اين تعريف كلاسيك جايي پيدا كنيم، اين جايگاه نثر بين بين است زيرا هم سادگي نثر مرسل را دارد و هم خصوصيات فني نثر مصنوع. بدون شك بيهقي يكي از افرادي است كه زمينه را براي تبديل نثر مرسل به مصنوع در زبان فارسي فراهم كرده است.

هرچند بيهقي با استقلال و آگاهي دست به اين كار زده است، در حالي كه ديگران بدون داشتن آگاهي دست به تجربه‌هايي زده‌اند كه نتوانسته موفقيت‌آميز باشد. نثر بيهقي نثر بينابيني است كه به سمت زيبا شدن، تعالي و عاطفي شدن مي‌رود.

اين شعر به معناي آزاد است و نه شعر كلاسيك و وزن‌هاي عروضي. البته در تاريخ بيهقي پاره‌هايي هم وجود دارد كه مي‌توان آن را با اوزان عروضي تقطيع و بحر آن را تعيين كرد، اما تعداد آنها زياد نيست. كمتر از 2 دهه قبل كه تاريخ بيهقي را در دانشگاه تدريس مي‌كردم، جمعبندي اين دست اشعار عروضي را براي رضا افضلي ـ كه آن زمان هنوز شاعر سرشناسي نبود ـ تعيين كردم. او از تقطيع نوشته‌هاي شاعرانه بيهقي در شعرش بهره زيادي برد. اين يك بخش از كار بود. تقطيع نثرهاي شاعرانه بيهقي به صورت آزاد را حدود 6 سال پيش در شيراز وعده دادم. اين كار تا امروز طول كشيد، اما در نهايت دفتر شعرهاي آزاد بيهقي به نام روضه‌هاي رضواني منتشر شد.

اين تعبير را از خود بيهقي وام گرفته‌ام. به نظرم در تاريخ بيهقي اطلاعات و اصطلاحات بسيار زيادي هست كه مي‌تواند عنوان مقالات، اشعار و نمايشنامه‌هاي فراواني قرار گيرد. درست مثل اصطلاحات موجود در اشعار حافظ كه امروزه استفاده‌هاي زيادي از آن مي‌شود. در مورد روضه‌هاي رضواني، بيهقي قطعه‌اي دارد كه مربوط به زماني است كه دستنوشته‌هايش را گم مي‌كند. او نقل مي‌كند كه يادداشت‌هايم را از من گرفتند و من آنها را بسيار دوست داشتم. او در اينجا افسوس مي‌خورد و مي‌گويد:

دريغا / و بسيار بار دريغا / كه آن روضه‌هاي رضواني / برجاي نيست / كه اين تاريخ بدان چيزي نادر شد.

روضه‌هاي رضواني به معناي باغ‌هاي بهشتي است و بيهقي معتقد است اگر نوشته‌ها گم نشده بود كتاب تاريخ بيهقي چيز متفاوتي از آنچه اكنون هست مي‌شد و به خاطر همين از آنها با تعبيري چنين شاعرانه ياد مي‌كند.

در ادبيات، مرزي كه نتوان از آن عبور كرد، وجود ندارد. نمي‌توان سيم خارداري براي تعيين مرز آفرينش‌هاي ادبي متصور بود. هميشه نثر فارسي به شعر نزديك شده و شعر نيز خودش را با نثر بيگانه ندانسته، بخصوص نثر به دنبال شعر رفته است. نثر و نظم در واقع دو روي سكه زبان هستند و نمي‌توانند از هم جدا شوند. طبيعي است كه اين گونه تداخل‌ها نيز ميان آنها به وجود بيايد. مي‌دانيم كه زبان 2 كاركرد متفاوت دارد. در درجه اول زبان يك وسيله ارتباطي و اطلاع‌رساني است و ذهنيات افراد را به هم منتقل مي‌كند. در اينجا نظم و شاعرانگي هيچ جايگاهي ندارند، هر چند گاهي در اين كاركرد اوليه زبان نيز ردپايي از شعر وجود دارد ولي در حالت كلي وقتي مي‌خواهيم صرفا ارتباط برقرار كنيم نيازي به ادبيات نيست. در وهله دوم زبان از يك وسيله ارتباطي فراتر مي‌رود و وارد وادي ادبيات مي‌شود.

وقتي هم كه وارد ادبيات شديم مي‌بينيم هيچ تفكيك كلي ميان شعر و نثر وجود ندارد. اين دو در هم تنيده مي‌شوند و همزيستي مسالمت‌آميزي را براي تحقق اهداف نگارنده آغاز مي‌كنند، زيرا اين هردو از يك وادي و يك آبشخور تغذيه مي‌شوند. ما در روزگار خودمان قالب شعر منثور را داريم كه بارزترين مثال در هم شكستن مرزهاي نظم و نثر است. در گذشته ها، نثر آهنگين و منظوم داشتيم اما امروز شعر منثور داريم، يعني نوشته‌اي كه منثور است و شاعرانگي و عاطفه شعر را نيز همراه دارد. مرز اين دو بيشتر باريكه‌اي است كه از بسيار شدن عاطفه و احساس در نوشته حاصل مي‌شود و آن را به وادي شعر وارد مي‌كند، ولي تأكيد مي‌كنم نظم و نثر در اصل و ريشه يكي هستند.

زياد اميدوار نيستيم كه بتوان اين روند را به اين زودي‌ها اصلاح كرد. شايد اصلاح آن كار هركسي نباشد و نياز به يك نظام مشخص داشته باشد.اگر بخواهم خيلي كوتاه جواب دهم بايد بگويم ادبيات را بايد زنده نگه داشت و زنده عرضه كرد. لازمه چنين نوع عرضه‌اي اين است كه ذهن فرد زنده باشد. اين امكان بخصوص براي اساتيدي كه سن بالا دارند ممكن است وجود نداشته باشد.

آنچه بر يك جوان مي‌گذرد ممكن است در فكر و ذهن ما اهالي فرهنگستان وجود نداشته باشد، ولي اگر اصرار داشته باشيم كه اين ارتباط برقرار شود بايد ذهنمان را از برخي قيدها آزاد كنيم. به مساله از نو نگاه كنيم و برخورد فعالي با آن داشته باشيم. در عين حال بايد آثار خود را با تناسب نياز‌هاي امروز عرضه كنيم. امروز ديگر زبان ادبيات، زبان متون كلاسيك و وابسته به متن خواني نيست. بايد با نگاه و ابزار‌هاي جديد مانند تئاتر، سينما، موسيقي، پيامك و اينترنت ارتباط را ممكن كنيم. اينها چيزهايي است كه جوان امروز آن را مي‌فهمد. اگر همين عرصه اينترنت را پر از نوشته‌هاي ادبي كنيم و آن را به شيوه فعال و نوين عرضه كنيم تا مراجعه‌كننده خود را انبوه اطلاعات دلپذير مواجه ببيند مي‌توان اميدوار بود كه جوان ايراني از ادبيات كلاسيك تغذيه شود. امروز اگر بتوانيم ادبيات را با زبان هنر عرضه كنيم، مي‌توانيم راه را بر برخي كج سليقگي‌ها و كج فكري‌ها ببنديم. شكافي كه در حال حاضر ميان نسل جوان و قديمي‌ها به وجود آمده به همين دليل است كه ما نتوانسته‌ايم متون ادبيات كلاسيك را به زبان هنر براي جوان امروز عرضه كنيم، زيرا صرف بازگويي متون نمي‌تواند ايجاد جذابيت كند.

الناز اسكندري
جام‌جم