با سلام خدمت شما بازديدكننده گرامي ، خوش آمدید
به سایت من . لطفا براي هرچه بهتر شدن مطالب اين
وب سایت ، ما را از نظرات و پيشنهادات خود آگاه سازيد
و به ما را در بهتر شدن كيفيت مطالب ياري کنید.
به وبلاگ من خوش آمدید.امیدوارم از وبلاگ من خوشتون بیاد.فقط اگه می خواین از همه ی امکانات وبلاگ بهره ببرید!!!عضو شید. می خوام یه وبلاگ مستقل درست کنم که توش تمام شعرهای که نوشتم رو بذارم.منتظر باشید!
آدرس اصلی:
www.mahdipc.tk
مصطفي پورمحمدي وزير سابق كشور و رئيس فعلي سازمان بازرسي را شايد نتوان براحتي توصيف كرد. او يك روحاني ميانسال است با لحني آرام، تسلط فراوان بر اعصاب و پرتوان در بردن پاسخ‌ها به مسيري غير از آن چيزي كه خبرنگار مي‌خواهد.
او حتي از پركنايه‌ترين سوالات هم عصباني نمي‌شود، حتي آن وقت كه براي اثبات حقانيت سازمان تحت رياستش بايد كمي صدايش را بالاتر از حد معمول ببرد. ما درعصرگاه يك روز زمستاني يك ساعت و نيم فرصت به دست آورديم تا او را در كسوت بازرس كل در معرض سوالاتي قرار دهيم كه گرفتن پاسخ آنها از زبان او بخشي از حقوق شهروندي‌مان بود، اما پورمحمدي هر چند كه به همه آنها پاسخ‌هاي مفصلي داد، ولي با مهارت تمام هيچ سوالي را آن طور كه مي‌خواستيم پاسخ نداد. قرار بود اين مسوول عالي قضايي در اين مصاحبه فقط پاسخگو باشد اما او با همان تسلط بر اعصاب و مهارت در كلام ما را مخاطب چند سوال قرار داد و در نهايت از همه بحث‌هاي مطرح شده در طول 90 دقيقه نتيجه گرفت كه اگر چاقوي سازمان بازرسي در امر نظارت كند شده به خاطر عملكرد ضعيف رسانه‌ها در همراهي بازرسان است.
او در طول اين گفت‌وگو از كارهايي كه همراه با همكارانش انجام داده حرف زد، از دستگاه قضايي در مقابل انتقادهاي ناعادلانه دفاع كرد، از ريز برنامه‌هاي بازرسي گفت تا سرانجام متقاعدمان كند كه بهترين قضاوت در مورد سازمان بازرسي و دستگاه قضايي ديدن نقاط ضعف در كنار خدمات انجام شده است.
آنچه در پي مي‌آيد، حاصل اين گفت‌وگوست.
وقتي شما چندي قبل از تخلف دستگاه‌هاي دولتي و اجحاف به حقوق شهروندان گلايه كرديد ما هم خوشحال شديم و هم تاسف خورديم، تاسف از اين‌كه چرا چنين فضايي در كشور وجود دارد و خوشحال به خاطر اين‌كه يكي از مسوولان عالي‌رتبه نظام به چنين موضوعي اذعان دارد. بياييد براي شروع بحث اين تخلفات را بشكافيم تا بدانيم در چه حوزه‌هايي اتفاق مي‌افتند و چه كساني حقوق شهروندان را زير پا مي‌گذارند.
در يك جامعه بزرگ كه مردم در مسووليت‌ها و حوزه‌هاي گوناگوني با هم وارد تعامل و داد و ستد مي‌شوند و دستگاه‌هايي را نيز براي تنظيم امورشان قرار داده‌اند طبيعي است كه اختلالاتي وجود داشته باشد، عده‌اي به وظايفشان آشنا نباشند، عده‌اي به حقوق هم واقف نباشند، عده‌اي به حقوقشان قانع نباشند و زياده‌طلبي داشته باشند يا منفعت‌طلبي‌ها و موقعيت‌طلبي‌هايشان سبب شود از مرز عدالت، اعتدال و قانون خارج شوند.
اين‌كه مي‌پرسيد تخلف در چه حوزه‌هايي است جواب اين است در همه حوزه‌ها؛ البته كم و زياد دارد، ولي شما اين تخلفات را هم در واحدهاي اجتماعي هم در محيط‌ها و مناطق گوناگون و هم در موسسات دولتي و خصوصي و نيز در دستگاه‌هاي مختلف اجرايي و عمومي مي‌بينيد. هنر يك جامعه اين است كه نقاط ضعف و آسيب خودش را بشناسد و فرهيختگان، مصلحان و صاحبان انديشه با نگاه عقلاني و خيرخواهانه به رفع مشكلات و آسيب‌ها بپردازند. البته بعضي امور نيازمند تصويب قانون است، برخي نيازمند تذكر، توصيه و نصيحت است و برخي نيازمند آموزش و تربيت. اينها همه بايد دست به دست هم بدهد تا جامعه‌اي بتواند از تنگناها و كاستي‌ها عبور كند و قدم به قدم وضعيت خودش را مطلوب‌تر كند. نبايد تلقي شود كه هيچ گاه جامعه‌اي از تخطي و خلاف مصون خواهد ماند چون هيچ گاه جامعه از تذكر و مراقبت و حتي برخورد مصون نيست.
اين‌كه شما مي‌گوييد تاسف مي‌خوريم از اين‌كه تخلف وجود دارد بايد بگويم اين طبيعت انسان است. البته بله بايد براي سرنوشت همه انسان‌ها تاسف خورد، ولي اين واقعيتي است كه همه داريم در آن زندگي مي‌كنيم. همه ما ضعف‌هاي فراواني داريم و طبع انسان به تعبير خداوند به سمت زيانكاري است. اين‌كه شما مي‌خواهيد انسان‌ها صالح و نيكوكار باشند جزو استثنا‌هاست چون رفتار انسان‌ها به طور طبيعي ميل به زيان دارد. اما جامعه‌اي مثل ما كه داعيه‌هاي ارزشي، حق‌طلبي و اخلاقي آن بسيار جدي است حتما وظيفه بيشتري نسبت به جوامع ديگر داريم. اين مساله در قانون اساسي ما به نحو مبسوطي آمده و همه مسوولان ما بايد دغدغه آن را داشته باشند اما به هر حال من و همكارانم وظيفه بازرسي و نظارت را كمي تعريف شده‌تر، با دستورالعمل‌هاي روشن و اختيارات خاص بر عهده گرفته‌ايم و به اين امر اهتمام ويژه‌اي داريم.
آقاي پورمحمدي! از زماني كه شما وزير كشور بوديد من به عنوان خبرنگار پاي صحبت‌هاي شما نشسته‌ام. به اعتقاد من شما شخصيت ويژه‌اي داريد و هميشه سعي مي‌كنيد تا جانب هر دو طرف را داشته باشيد يعني مي‌گوييد وجود اختلال در جامعه طبيعي است اما بايد با تخلفات برخورد شود. در واقع مشكل جامعه ما همين طرز تلقي‌هاست چون به اعتقاد من بعد از گذشت 30 سال از انقلاب وجود تخلف اصلا طبيعي نيست، شما اين‌طور فكر نمي‌كنيد؟
نمي‌دانم شما چرا مباحث تكويني و آنچه كه واقعيت طبع و خلقت انسان است را به سمت مباحث تاحدودي تفسيري و تحليلي و با رويكرد سياسي مي‌بريد. اگر اين تفسير شما در رويكرد سياسي باشد به آن مشي محافظه‌كارانه مي‌گويند ولي من اصلا از اين منظر صحبت نمي‌كنم. من بر اساس تبيين واقعيات امور حرف مي‌زنم. شما به من بگوييد انسان خوب است يا بد؟ انسان ماديات را دوست دارد يا معنويات را؟ انسان به ارزش‌هاي والا عشق دارد يا به قدرت، ثروت، لذت يا شهوت؟
به هر دو.
اگر جواب مي‌دهيد هر دو پس اين‌كه به من مي‌گوييد شما سعي مي‌كنيد موضع معتدلي بگيريد براي چيست؟ من مي‌گويم اگر مي‌خواهيم براي انسان نسخه بپيچيم پس بايد هر دو طرف قضيه را ببينيم. مثلا انسان هم راحت‌طلب است و هم طالب ايثار، براي همين مي‌خواهد در 120 سالگي در رختخواب شهيد شود. اين يعني اين‌كه انسان طبعا به ايثار تمايل دارد ولي عملا اين اتفاق در راحتي نمي‌افتد، پس بايد يكي از آنها را انتخاب كند. حالا ما كه مي‌خواهيم ارزشگذاري كنيم بايد انساني را تعريف كنيم كه هم شرايط طبيعي زيستي‌اش را داشته باشد و هم ارزش‌هاي والاي اخلاقي داشته باشد. اين انساني است كه ما مي‌پسنديم و اسلام مي‌خواهد. حالا اگر شما از نظر مشرب سياسي هم حرف مي‌زنيد ما مي‌گوييم اگر مشرب سياسي هم اين‌گونه باشد مشرب درستي است.
ما اصولگرايي را بهترين نماد رفتار سياسي در جامعه ديني مي‌شناسيم كه معني‌اش حفظ همه اين واقعيت‌ها و حركتي صحيح در ميانه اين حقايق است. در واقع در مسائل سياسي بايد همه اطراف را ببينيد و ارزيابي صحيحي داشته باشيد تا بر اساس اصول درست به قضاوت عادلانه و واقع‌بينانه بنشينيد. البته چنين رفتاري نيازمند دقت، مطالعه، رعايت همه جوانب و پرهيز از رويكرد‌هايي است كه با منطق عدالت‌خواهانه در تناقض است. كسي كه بر اساس منافع شخصي‌اش رفتار مي‌كند مي‌تواند بي‌محابا اظهارنظر و قضاوت كند و بي‌محابا به گروه‌ها، جمعيت‌ها و موسسات نسبت‌هايي بدهد و اين با آنچه كه ما از تربيت‌هاي اسلامي و ديني مي‌شناسيم فاصله دارد.
البته من از شما نمي‌خواهم كه لحن تندي داشته باشيد و بي‌محابا به كسي بتازيد. من مي‌خواهم از صحبت‌هاي خود شما استفاده كنم. آنجا كه مي‌گوييد شبه‌بدعت‌ها در دستگاه‌هاي دولتي باعث شده عده‌اي قانوني را كه به نفعشان نيست اجرا نكنند. پس بياييد موضوع مورد نظر مرا از اين زاويه بررسي كنيم.
منظور از اين تعبير اين است كه دستگاه فكر مي‌كند آن مقرراتي كه در دولت به او ابلاغ شده يا قانوني كه در مجلس تصويب شده به مصلحت مردم نيست، براي همين مي‌گويد چون من مي‌خواهم به نفع مردم كار كنم بهتر است تفسيري خاص از آن قانون يا آيين‌نامه داشته باشم يا تغييراتي در آن انجام دهم يا اصلا آن را اجرا نكنم. ما اين را مي‌گوييم بدعت، تازه بعضي وقت‌ها اين كار خلاف قانون صريح هم هست. ما به اين دستگاه مي‌گوييم كه حق تغيير قانون يا به تاخير انداختن اجراي آن را نداري چون اگر قرار باشد در جامعه هر كس بنا به تشخيص خودش عمل كند هرج و مرج مي‌شود.
جامعه بايد به مقررات و قوانين پايبند باشد و اگر نهادي اعتراض دارد يا مي‌بيند قوانين اشكالي دارند بايد از مجراي صحيح خودش عمل كند. اين دقيقا همان موضع حق‌طلبانه‌اي است كه من قبلا به آن اشاره كردم. گاهي وقت‌ها كسي هست كه مي‌خواهد روحيه سودخواهانه به نفع مردم يا گرايش‌هاي انقلابي و ارزشي داشته باشد و جلوي قانون بايستد اما اين كاري نيست كه با آن حقوق مردم حفظ شود. گاهي بعضي‌ها مي‌گويند ما مي‌خواهيم ارزشي عمل كنيم اما اين قانون ارزشي نيست يا مي‌خواهيم حزب‌اللهي و انقلابي عمل كنيم اما اين قانون حزب‌اللهي و انقلابي نيست يا مي‌خواهيم طبق حقوق بشر رفتار كنيم اما اين قانون حقوق بشري نيست و... نه ما اين اجازه را نمي‌دهيم، ما مي‌گوييم اين حركت خلاف حق و عدل است حتي اگر رويكرد شما حقوق بشري، آزاديخواهانه يا انقلابي و ديني باشد.
من فكر مي‌كنم دم‌دستي‌ترين مثال براي صحبت‌هاي شما بحث كاهش ساعت كاري ادارات دولتي باشد، يعني همان چيزي كه شما آن را خلاف قانون دانسته‌ايد. مي‌خواهم بدانم چه اتفاقي مي‌افتد كه سازمان بازرسي كل كشور هم نمي‌تواند جلوي بعضي نهادها را بگيرد؟
اگر نهادي اصراري در كاري داشته باشد كه از نظر ما خلاف قانون است، در صورتي كه همه دستگاه‌هاي مسوول به صورت جدي وظيفه‌شان را انجام دهند مي‌توان جلوي آن تخلف يا خلاف قانون را گرفت، اما اگر دستگاه‌ها بخوبي و با تمام توان به وظايفشان عمل نكنند به بسياري از مقررات عمل نمي‌شود. خب وقتي مقررات در جامعه اجرا نمي‌شود معلوم است كه يك جاي كار لنگ است، يا من بازرس كارم را درست انجام نمي‌دهم يا من قاضي، من نيروي انتظامي يا من مجري در يك دستگاه اجرايي. اين مثالي هم كه شما زديد شامل همين بحث مي‌شود. من بازرسم، بازرس تذكر مي‌دهد و موضوع را به نهادهاي قانوني مي‌گويد. در مورد ساعت كار ادارات اين مجلس است كه بايد پاسخگو بخواهد، اين محاكم قوه قضاييه است كه بايد تحت تعقيب قرار دهد و ديوان عدالت اداري است كه بايد مصوبه را لغو كند. من سعي مي‌كنم در آن بخش از كار كه به سازمان ما مربوط است جدي عمل كنم، تعارف هم ندارم. البته دولت الان آمده و اعلام كرده كه كاهش ساعت كار ادارات را با دوركاري جبران مي‌كنيم، اگر واقعا دوركاري امكان داشته باشد كار مفيدي است اما نمي‌دانم آيا سازوكار آن فراهم است يا آيا واقعا اين مقدار كار براي انجام در منزل وجود دارد؟
البته واقعيت اين است كه به خاطر يك مشكل مثل آلودگي هوا و ترافيك نمي‌شود سازوكار اداري را تحت تاثير قرار داد. ما بايد به روش‌هاي مبنايي‌تر روي بياوريم، البته روي اين قبيل كارها شايد بتوان به عنوان مسكن مقطعي حساب كرد، اما به عنوان يك راهكار مبنايي نه. به نظر ما دولت بايد كوچك شود، رفت و آمد در شهرها بايد به حداقل برسد، خدمات بايد از شكل فيزيكي به مجازي تغيير موقعيت بدهد و خيلي كارهاي ديگر.
شما البته پاسخ سوال من را نداديد، ولي صحبت‌هايتان اين ابهام را در ذهن من ايجاد كرد كه واقعا جايگاه بازرسي در كشور ما كجاست و بازرسي و نظارت در ايران چقدر برش دارد؟
من از شما سوال مي‌كنم كه در كشور قانون چقدر برش دارد؟
اجازه بدهيد جواب سوالتان را ندهم.
پس بنويسيد برش قانون كم است. اين‌كه فرهنگ اجراي قانون در ايران كم و ضعيف است يك واقعيت تلخ است و متاسفانه دستگاه بازرسي هم متاثر از همين مقوله است. ما بخشي از سازوكار اجراي قانون هستيم، اگر شما به من بگوييد كه در كشور بازرسي چقدر تحويل گرفته مي‌شود من مي‌گويم قانون كه از بازرسي مهم‌تر است پس بپرسيد در كشور قانون چقدر تحويل گرفته مي‌شود. وقتي قانون در جامعه آنقدر تحويل گرفته نمي‌شود پس به طريق اولي بازرسي هم تحويل گرفته نمي‌شود و جايگاه واقعي خودش را ندارد. حال مي‌پرسيد اين عيب است، مي‌گويم بله عيب است، ضعف است، يك نقصان است. پس بايد تلاش كنيم قانون در جايگاه منطقي‌اش قرار بگيرد و براي اين‌كه قانون حرمت خودش را پيدا كند بايد سازوكارهاي اجراي آن كه يكي از آنها نظارت و بازرسي است جايگاه و حرمت خودش را پيدا كند.
حالا بگوييد چرا قانون در ايران حرمت ندارد؟
ما نيازمند يك فرهنگ مردمي و كاملا پذيرفته شده كه در روح و جان ما رسوخ كرده باشد هستيم تا قانون را مثل نان شب، مثل هوا و مثل آب يك نياز جدي تلقي كنيم. اين با حرف هم عملي نمي‌شود و بايد از ابتداي كودكي به افراد آموزش داده شود تا ضوابط و قوانين محترم شمرده شده و به مرور زمان در رفتار اجتماعي افراد نمود پيدا كند، به طوري كه قانون‌پذيري به يك خصلت تبديل شود و اگر كسي از قوانين عدول كرد آن را به عنوان يك جرم نابخشودني تلقي كنند.
نكته دوم رعايت جدي قانون از سوي مجريان و واضعان قانون است چون اگر اين افراد به قانون پايبند نباشند ديگر نمي‌توان از مردم انتظاري داشت. ضابطين و ناظرين قانون هم بايد بدون گذشت به قانون توجه كنند و وسواسشان به تخلف از قانون بيشتر از ديگران باشد و بالاتر از اينها كساني هستند كه داورند و بر اساس قانون داوري مي‌كنند. اما اجراي قانون نيازمند بستر است، اگر در جايي امكانات كم و محدوديت‌ها زياد باشد متاسفانه افراد به سمت بي‌قانوني هدايت مي‌شوند. بعضي وقت‌ها هم اصلا قوانين خوب نوشته نمي‌شوند و افراد به آنها بي‌اعتقادند، پس قانونگذار و مقررات‌نويس بايد قانون را درست و دقيق بنويسد تا قانون قابل اجرا باشد. بعضي وقت‌ها هم نيازهاي جديد و تحولات اجتماعي در قوانين ديده نمي‌شود و راه‌هاي فرار قانوني ايجاد مي‌شود پس قانونگذار بايد به اين مباحث توجه كند و اصلاحات لازم را در قوانين و مقررات اعمال كند. اينها به اجراي قانون كمك مي‌كند و الا اگر اجرا نشود عملا زندگي بر اساس قانون امري غيرقابل تحمل، سخت، پرهزينه، برهم زننده طبع افراد و غيرپاسخگو به بسياري از نيازهاي انسان‌ها مي‌شود.
از مجموعه صحبت‌هاي شما نتيجه مي‌گيرم كه الزامات بازرسي فعلا تا اطلاع ثانوي در كشور مهيا نيست پس چرا شما هميشه بر نظارت همگاني تاكيد داريد؟ يعني وقتي ناظران با اختيارات قانوني كاري از دستشان برنمي‌آيد مردم چطور مي‌توانند ناظراني كارآمد باشند؟
برداشت شما حتما اشتباه است. حرف‌هايي كه من مي‌زنم سطوح مختلفي دارد و معني‌اش اين است كه وقتي من نمي‌توانم در سطح 100 كاري انجام دهم در سطح 30 كه مي‌توانم فعاليت كنم. مي‌گويند اگر شما نمي‌توانيد به همه خواسته‌هايتان پاسخ دهيد لااقل براي رسيدن به آنچه كه مي‌توانيد تلاش كنيد. مثلا دانش‌آموزي كه نمي‌تواند نمره 20 بگيرد آيا بايد بخوابد و تلاش نكند چون نمره 15 مي‌گيرد؟
پس اين يك اصل عقلايي است و وقتي من مي‌گويم ما يك گير قانوني داريم و التزام مردم به قانون ضعيف است پس بايد دست روي دست و پا روي پا بيندازيم. شما به عنوان رسانه و من به عنوان بازرس وظيفه داريم تلاش كنيم تا درجه التزام به قانون را بالا ببريم. شما مي‌گوييد روند موجود كند است اما من مي‌گويم باشد كند باشد ولي كسي به ما اجازه نمي‌دهد كه پيگيري نكنيم. اين‌كه ما مي‌گوييم نظارت همگاني يعني افراد جامعه را به سمت فرهنگ قانونمداري، انضباط و نظارت‌پذيري هدايت كنيم. اين يعني فرهنگ‌سازي و جامعه را به امر خوب هدايت كردن. من نمي‌دانم شما چطور چنين برداشتي كرديد چون اين موضوع يك اصل عقلاني است.
پس خطاب به مردم بگوييد كه دقيقا چه كار كنند؟
همه ما بايد موظف شويم تا با قوانين مربوط به خودمان آشنا شويم. اين‌كه جامعه بداند چه تكاليفي دارد مساله بسيار مهمي است، يكي از مشكلات ما در جامعه و ادارات اين است كه بسياري از كاركنان و متاسفانه برخي مديران با تكاليف خود آشنايي ندارند يعني مسووليت را پذيرفته‌اند، اما تكاليف مربوط به آن را ياد نگرفته‌اند. براي همين ما برنامه‌هايي را براي مديران شروع كرديم تا بدانند اگر چه كارهايي را انجام دهند مرتكب تخلف قانوني شده‌اند. ما بايد ياد بگيريم قانوني را كه ياد گرفته‌ايم به ديگران هم آموزش بدهيم و بعد تذكر دهيم و اگر ديديم كسي قانون را رعايت نمي‌كند به او بگوييم كه اين كار به ضرر خودش تمام مي‌شود.
اگر همه مردم به اين كارها موظف شوند يك تحول بزرگ در جامعه اتفاق مي‌افتد. اگر ما بدانيم خوبي يعني اين و بدي يعني آن و اين مساله را در جامعه تبليغ و منتشركنيم خواهيد ديد كه خيلي‌ها به خاطر اين‌كه حداقل به عنوان فردي خوب در جامعه شناخته شوند سعي مي‌كنند خودشان را به كارهاي شايسته مزين كنند. اين وضعيت بخش بزرگي از اصلاح اجتماعي است.
اين صحبت‌هاي شما يعني اين‌كه مردم بر عملكرد دستگاه‌هاي اجرايي هم مي‌توانند نظارت كنند، اما تجربه ما نشان مي‌دهد كه اگر فردي مثلا از كارمندي كه وقت‌كشي مي‌كند انتقاد كند نهايت اعتراض او به درگيري لفظي، برخورد فيزيكي، محكوم شدن ارباب رجوع يا نهايتا فيصله پيدا كردن ماجرا بعد از آمدن نيروهاي بازرسي آن اداره به محل ختم مي‌شود، قبول كنيد كه معمولا اعتراض مردم به جايي نمي‌رسد.
به نظر ما اين تعابير و قضاوت‌ها يكجانبه است. من قبول دارم كه بعضي از اعتراضات به جايي نمي‌رسد و بعضي وقت‌ها اعتراضات به دردسر بيشتر براي اعتراض‌كننده تبديل مي‌شود، اما هميشه اين طور نيست. ما اين همه پيگيري مي‌كنيم، تذكر و هشدار مي‌دهيم و برخورد مي‌كنيم، به دادگاه مي‌فرستيم، اخراج مي‌كنند، تنزل درجه مي‌دهند، خب اينها پس چيست آيا اينها واقعي نيست؟ شايد شما بگوييد اينها كم است يا اثر كافي ندارد، بله اين نوع قضاوت كردن به واقعيت نزديك‌تر است، حالا چه كار كنيم كه وضع بهتر از اين شود كه من مي‌گويم ما داريم سازوكارهايي را ايجاد مي‌كنيم كه به اثر بخشي مطلوب نزديك شويم. من دوباره تكرار مي‌كنم كه يكي از اهرم‌هاي بسيار كارا و موثر براي اثربخشي، دخالت رسانه است. البته بعضي رسانه‌ها خوب عمل مي‌كنند ولي كافي نيست، شما هم كه روزنامه‌اي منسوب به صداوسيما هستيد و خود صداوسيما به عنوان رسانه ملي قدرت اثر‌گذاري زيادي دارد اگر تذكري بدهيد بسيار كارساز خواهد بود. پس اين نشان مي‌دهد كه تذكر و هشدار دادن در كنار آموزش تاثير زيادي دارد بخصوص آنچه كه در افكار عمومي حضور پيدا مي‌كند.
سازمان بازرسي كل كشور در وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها صندوق‌هاي ارتباط با مردم دارد اما شايد خيلي از افراد به ترتيب اثر داده شدن به نظراتي كه در اين صندوق‌ها ريخته مي‌شود باور نداشته باشند. سازمان شما واقعا تا چه حد به اين نظرات، انتقادات و پيشنهادات بها مي‌دهد؟
ما به همه شكايات مردم توجه مي‌كنيم يعني ابتدا اين شكايات را مي‌خوانيم و هيچ موردي را نخوانده رها نمي‌كنيم. بعد از خواندن شكايات آنها را به واحد كارشناسي ارجاع مي‌دهيم و كارشناس مربوطه آن را بررسي مي‌كند اگر اين شكايت تا حدودي قابل قبول و تاثيرات وسيع داشته باشد ما خودمان آن را در دستور كار قرار مي‌دهيم و آن را پيگيري مي‌كنيم. در واقع ما شكايات را به عنوان سرنخ رسيدگي مورد توجه قرار مي‌دهيم. سال گذشته در سازمان بازرسي بيش از 50 درصد موضوعات بازرسي توسط مردم به ما اعلام شده بود. حالا اگر در اين ميان شكايت مردم از نظر ما دلايل درستي‌اش آشكار نباشد يا تاثيرگذار عمومي نداشته باشد و مثلا مشكل يك شخص باشد اين شكايت را مستقيما به دستگاه مربوطه ارجاع مي‌دهيم و مي‌خواهيم تا به ما پاسخ بدهند. ما يك سامانه رسيدگي به شكايات هم ايجاد كرده‌ايم كه هر كس از هر طريقي با ما ارتباط برقرار كند يك كد رهگيري دريافت مي‌كند. ما اين شكايات را به دستگاه مربوطه مي‌فرستيم تا ظرف مدت يك ماه به ما پاسخ دهد. اگر پاسخ دستگاه قانع‌كننده نبود ما دوباره آن را به دستگاه عودت مي‌دهيم و خودمان نيز مستقيما وارد موضوع مي‌شويم. پس اين‌طور نيست كه شما بگوييد به شكايات مردم رسيدگي نمي‌شود.
سازمان بازرسي كل كشور يكي از زير مجموعه‌هاي قوه قضاييه است يعني نهادي پر از مشكل، مي‌خواهم بدانم شما تا چه اندازه نظارت بر خود داريد؟
دستگاه قضايي عالي‌ترين دستگاه نظارتي كشور است و بر آحاد شهروندان نظارت عالي دارد و طبعا مسوول داوري و قضاوت هم هست. يكي از مباحث اصلي اين است كه قوه قضاييه چگونه بر خودش نظارت مي‌كند. بتازگي جلسه شوراي عالي نظارت با حضور رئيس قوه و مسوولان عالي قضايي برگزار شد. ما در اين جلسه قرار شد تا سازوكارهايي را تعقيب كنيم كه يك بخش از آن نظارت بر احكام است يعني در حيطه وظايف ديوان عالي كشور، ديگري نظارت بر سلايق شخصي افراد كه آن را حفاظت قوه تعقيب مي‌كند، ديگري نظارت بر نحوه دادرسي كه دادسراي انتظامي قضات بر آن نظارت مي‌كند و بخش ديگر نظارت بر كاركنان قوه قضاييه كه سازمان بازرسي كل كشور آن را انجام مي‌دهد. ما در اين جلسه صحبتمان اين بود كه نظارت اين بخش‌ها نبايد پراكنده باشد بلكه بايد معنادار و اثربخش و براي مردم مشهود باشد همچنين قرار شد تا هم گروه‌هاي بازرسي مشترك از همه واحدهاي قوه قضاييه تشكيل شود و هم واحدهاي ستادي برنامه‌هاي تحولي را در برنامه‌هاي خودشان دنبال كنند و نهايتا رئيس قوه قضاييه هم تصميمات جدي‌تر، كاربردي‌تر و سريع‌تري را براي نظارت در درون قوه، برخورد با تخلفات، رفع كاستي‌ها و اعمال ضوابط جدي‌تر بر رفتار كاركنان دستگاه قضايي اتخاذ كند.
اگر بخواهيد دست به انتقاد از خود بزنيد عملكرد قوه قضاييه را چگونه مي‌بينيد، آيا مي‌شود آن را مرجع تمام‌عيار دادرسي و احقاق حق دانست؟
قوه قضاييه اينچنين است، يعني چه كه مي‌شود آن را اينچنين دانست؟
خب خيلي‌ها اعتقادي غير از اين دارند.
به نظر من اينها برداشت‌هاي ناقص و ناشي از ناآشنايي با سازوكارهاي قضايي است. الان به طور كلي مي‌گوييم امنيت در كشور در يك حد قابل قبولي قرار دارد، هر چند كه ضعف‌هايي هم هست اما مي‌دانيم كه اين امنيت به اتكاي وجود قوه قضاييه است. شما فكر مي‌كنيد اگر اين قوه وظايفش را انجام ندهد دزدها، آدمكش‌ها، قاچاقچيان و هنجارشكن‌ها چه كار مي‌كنند؟ اصلا اين جامعه ديگر قابل زندگي است؟ درست است ما خودمان هم انتقادهايي داريم ولي انگار به واقعيت‌هاي مثبت كم‌توجهي مي‌شود. من مي‌خواهم بدترين شكل اين قضيه را مثال بزنم؛ آلودگي هوا. هوا آلوده است، قبول داريم، حالا بياييد نفس نكشيد، آيا مي‌توانيد زندگي كنيد؟ قوه قضاييه حكم هواي تنفسي يك جامعه را دارد و اگر نباشد همه نظامات اجتماعي سقوط مي‌كند.
اين همان اعتقاد شماست كه مي‌گوييد قانون ضعيف بهتر از نبود قانون است.
بله، حضرت علي (ع) مي‌فرمايند مردم نيازمند يك امير صالح هستند اما اگر حاكم صالح نبود لااقل امير فاجر بايد باشد تا به امور انتظام ببخشد. دستگاه قضايي اين همه زحمت مي‌كشد، هزاران قاضي شريف زحمت مي‌كشند حالا ممكن است قضاتي هم باشند كه وظايفشان را درست انجام نمي‌دهند ولي اين معنايش اين نيست كه دستگاهي با اين عظمت را بايد كلا زير سوال برد. الان به واسطه برخي بزرگنمايي‌ها طوري تلقي مي‌شود كه دستگاه قضايي كارش را درست انجام نمي‌دهد اما آيا مي‌شود به خاطر وجود چند كارمند كه كارشان را درست انجام نمي‌دهند بگوييم كه اين دستگاه فاسد است؟
ولي متاسفانه برخي ذهن‌ها و برخي رسانه‌ها چنين چيزي را به مردم القا مي‌كنند اما تغيير اين ذهنيت نيازمند آموزش و تبليغ است هر چند كه ما فكر مي‌كنيم چون رسانه در اختيار قانون و نظارت عمومي نيست كاردمان كند است.
پس در نهايت باز هم رسانه‌ها متهم شدند؟
نه، رسانه‌ها كاركردهاي زيادي دارند، شما ميليون‌ها ساعت و ميليون‌ها كلمه در اختيار داريد در حالي كه اين فرصت در اختيار ما نيست. ما مي‌خواهيم دوستان رسانه فرصت لازم براي تغيير فرهنگ عمومي را در اختيار ما قرار دهند ولي عملا چنين فرصتي به ما داده نمي‌شود.
فكر نمي‌كنيد عملكرد شما بهترين تريبون دفاع از خودتان است؟
صدها سال است كه ما مي‌گوييم حضرت زينب پيام‌آور كربلاست و اگر او نبود حركت امام حسين(ع) در كربلا خشك مي‌شد. پيام‌آوري و تبليغ يك اصل است، خداوند هم به مبلغ احتياج دارد و به پيامبرش مي‌گويد آنچه به تو گفتم را تبليغ كن، حالا شما مي‌گوييد سازمان بازرسي با عملكردش تبليغ كند؟ واقعيت اين است كه رسانه‌ها در خدمت قانون و فرهنگ نظارت عمومي نيستند. اين را خيلي بزرگ در روزنامه‌تان تيتر كنيد.
فكر نمي‌كنيد علت اين باشد كه خود رسانه‌ها هم منتقد عملكرد شما هستند؟
ما دستگاه‌هاي نظارتي بارها اعلام كرده‌ايم كه آماده‌ايم كارگروه‌هايي را با رسانه‌ها تشكيل دهيم و مواردي را كه نيازمند تبيين است و راهكارهايي را كه بايد به مردم آموزش داده شود و مواردي از تخلف كه بايد جامعه را با آنها آشنا كرد بازگو كنيم. من نمي‌خواهم بگويم در حال حاضر رسانه‌ها چنين نقش‌هايي را ايفا نمي‌كنند اما در خيلي از اين موارد اجتهادي و بر اساس تفسيرهاي خودشان عمل مي‌كنند. اين مساله سلاح ما را براي آموزش، تفسير، تبيين و اجراي قانون كند كرده است.
صديقه كيانفر متولد 1311 در آبادان است. او از سال 1336 كار هنري خود را با راديو نفت آبادان آغاز كرد و تا سال 1339 كه به تهران مهاجرت كرد پس از چند كار نمايشي، در نمايش طنز آقاي مربوطه در تلويزيون به طور حرفهاي به فعاليت پرداخت.
كيانفر پس از آن در سريال‌ها و فيلم‌هاي متنوعي حضور يافت كه از جمله فيلم هامون و سريال مسافر را مي‌توان از ماندگارترين آثار هنري كيانفر برشمرد. او اكنون در مركز نمايش راديو فعاليت مي‌كند و بازيگري راديو را يكي از موثرترين كار هنري خود مي‌داند. با او درباره فعاليت راديويي‌اش در سال‌هاي اخير صحبت كرديم.
اولين بار به عنوان بازيگر نمايش‌هاي راديويي پشت ميكروفن راديو قرار گرفتيد يا گوينده؟
اولين حضورم در راديو آبادان بازي در نمايش‌هاي راديويي بود كه به شكل زنده پخش مي‌شدند. اين نمايشنامه‌ها جمعه‌ها روي آنتن مي‌رفتند از همان زمان هميشه بازيگري را به گويندگي ترجيح مي‌دادم.
با توجه به علاقه‌اي كه به راديو داشتيد، چرا مدت‌ها از راديو دور بوديد؟
من چند سال پيش به دليل مسافرت يكساله‌اي كه به خارج از كشور داشتم، از كارهاي هنري فاصله گرفتم و اين دوري باعث شد زماني كه برگشتم خيلي تنها و ذهني خالي نسبت به نمايش‌هاي راديو داشته باشم تا اين كه به كمك دوستم شمسي فضل‌اللهي دوباره به راديو برگشتم.
چرا احساس تنهايي و غريبي به راديو داشتيد؟ مگر ساليان سال در راديو فعاليت نكرده بوديد؟
به هر حال مدتي از آن فضا دور بودم و تا بتوانم دوباره خودم را با فضاي راديو وفق بدهم به حمايت نياز داشتم.
چه كساني از شما حمايت كردند تا بتوانيد به شرايط عادي كار در راديو برگرديد؟
آقاي جواد پيشگر و محمد عمراني با نقش‌هاي مختلفي كه در نمايش‌هاي راديويي برايم در نظر مي‌گرفتند سعي مي‌كردند من از راديو دور نشوم و مدام در راديو كار داشته باشم تا به روزهاي اوج خودم برگردم و بالاخره به دوره خوب خود برگشتم.
در ميان كارهاي تلويزيوني كه داشتيد كدام نقش را بيشتر مي‌پسنديد؟
من بازي در سريال مسافر را خيلي دوست داشتم و به طور كلي ميوه ممنوعه را هم جزو كارهاي خوب خودم مي‌دانم. كار با آقاي فتحي برايم بسيار مفيد بود چون اين كارگردان هميشه به بازيگر اجازه مي‌دهد تا براحتي به نقشش نزديك شود.
اما اين روزها كارهاي تصويري شما خيلي كم شده، خودتان دوست نداريد يا پيشنهاد كار نيست؟
هجوم بازيگران به عرصه تصوير و موضوعات سريال‌هايي كه نقش سالخوردگان در آنها خيلي كم است، باعث شده به ما كمتر در كارهاي تلويزيوني نياز داشته باشند و ديگر به سراغ ما نيايند.
سريال‌هاي تاريخي چطور؟ مثل سريال پربازيگر مختار. از شما دعوت نكردند؟
با سن و سالي كه من دارم، كارهاي سنگين و تاريخي خيلي سخت است و ما تحمل شرايط نامساعد و زندگي در كوير را نداريم، به همين دليل جوان‌ترها بهتر است در چنين كارهايي حضور داشته باشند.
حضور پيشكسوتان در مركز نمايش راديو را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
خوشحالم كه پيشكسوتان دوباره به راديو برگشته‌اند و نمايش‌هاي راديويي رنگ و بوي خوبي به خود گرفته است. چون جوان‌ها با هر خلاقيتي، بدون پشتوانه هنري پيشكسوتان نمي‌توانند براحتي موفق شوند. كار كردن در راديو عشق و ايثار مي‌خواهد و قديمي‌ترهاي راديو همه عمر و سرمايه خودشان را براي هنر راديو گذاشتند و در هر كاري هم كه حضور پيدا مي‌كنند با دل و جان كار مي‌كنند.
چرا با اين همه علاقه به راديو، باز به كار تصوير علاقه‌منديد؟
من اگر كار مداوم در راديو داشته باشم هيچ‌گاه به سراغ كارهاي تصويري نمي‌روم.
در حال حاضر مشغول بازي در چه نمايشي هستيد؟
نمايش راديويي سازش به كارگرداني محمد عمراني كه قرار است در برنامه قصه شب راديو سراسري پخش شود.
شما سال‌هاست در زمينه نمايش‌هاي راديويي فعاليت مي‌كنيد، چرا تاكنون وارد حوزه كارگرداني نشده‌ايد؟
من سال‌هاي گذشته، كار كارگرداني تلويزيوني انجام مي‌دادم، اما الان شرايط با گذشته فرق مي‌كند و بهتر است بيشتر جوان‌ها در اين حوزه فعاليت كنند، چون توان و انرژي لازم براي اين كار را دارند.
متن نمايشنامه‌هاي راديو از نظر شما در شرايط فعلي قابل قبول هستند؟
كيفيت متون نمايشي خيلي خوب شده، طوري كه وقتي من در يك نمايش 5 قسمتي بازي مي‌كنم كه نقشم در قسمت دوم تمام مي‌شود، سعي مي‌كنم سر ضبط حضور داشته باشم تا تكامل توليد آن را ببينم و برايم جالب است كه در جريان كامل شدن آن نمايش باشم.
فكر نمي‌كنيد در اين سن نياز به استراحت و آرامش بيشتري داشته باشيد؟
من احساس مي‌كنم هنوز توانمندي‌هايي دارم كه ارائه نشده است، يعني كاري نبوده تا بتوانم با تمام توانم در آن حضور داشته باشم. هميشه آنچه كه از من خواسته مي‌شود، بخش كوچكي از ظرفيت و توانايي‌هايم است. البته اين را هم بگويم كه حضورم در راديو باعث مي‌شود روحيه‌ام شاداب شود. از بي‌كاري در خانه خسته مي‌شوم. وقتي به كاري دعوت نمي‌شوم مدام از خودم مي‌پرسم آيا فراموشم كرده‌اند؟
اوقات فراغت و زمان‌هايي كه نقشي براي بازي نداريد را چگونه پر مي‌كنيد؟
مطالعه مي‌كنم. اوايل بيشتر كتاب‌هاي جغرافيا و تاريخ مي‌خواندم، بعد از آن به كتاب‌هاي فلسفي علاقه‌مند شدم اما الان بيشتر رمان مي‌خوانم.
از كارگردان‌‌ها و مسوولان مركز نمايش چه توقعي داريد؟
توقع دارم اجازه ندهند كه جاي يك پيرزن 60 ساله يك دختر 20 ساله حرف بزند، چون هيچ وقت نمي‌تواند آن حس واقعي را بيان كند.
حضور رهبر معظم انقلاب در جمع فرهيختگان و راهنمايي براي تدوين الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت فرصت مغتنمي را پديد آورده است كه همه فرهيختگان كشور در جهت استقلال همه‌جانبه كشور به تفكر غيروارداتي بينديشند.
در بررسي ابعاد الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت و تفاوت آن با توسعه غربي با حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر عبدالحسين خسروپناه، عضو هيات علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي به گفت‌وگو نشستيم كه اكنون گزارشي از آن از نظرتان مي‌گذرد. كتاب‌هاي «جريانشناسي ضدفرهنگ‌‌ها»، «جريانشناسي فكري ايران معاصر»، «گفتمان مصلحت در پرتو شريعت و حكومت»، «گستره شريعت»، «كلام جديد»، «قلمرو دين»، «جريان‌هاى فكرى ايران معاصر»، «جامعه علوي در نهج‌البلاغه»، «آسيبشناسى جامعه دينى»، «انتظار بشر از دين» و «اخلاق قرآن» از مهم‌ترين آثار اين محقق است.
گفتمان پيشرفت و توسعه غربي با ظهور عقلانيت روشنگري در غرب مطرح شد، آيا اساس اين مفهوم با تعاليم و اهداف ديني ما همخواني و سازگاري دارد؟
الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت كه از آن سخن گفته مي‌شود، ماهيتا با مدل توسعه غربي تفاوت دارد، اصطلاح «پيشرفت» را كه رهبر معظم انقلاب به عمد به جاي تعبير توسعه به كار بردند به اين خاطر است كه پيشرفت اسلامي اولا جامع‌نگر است، يعني مبتني بر پيشرفت سياسي، اقتصادي، فرهنگي و... است و همه ابعاد پيشرفت را در بر دارد و همچنين مبتني بر منابع اسلامي است كه عبارت از عقل، كتاب و سنت و در راستاي تكامل انساني است، يعني دقيقا مباني پيشرفت اسلامي عبارت است از پيوند دين و دنيا، پيوند دنيا و آخرت، ملكوت‌گرايي، جامعيت معرفت‌شناختي كه عبارت است از حجيت عقل، قرآن، سنت و خداگرايي (توحيد) كه در راس همه مباني است.
اينها مباني پيشرفت اسلامي- ايراني است كه طبيعتا پيشرفت اسلامي با اين مباني توسط يك مدل عقلانيت خاصي كه از آن تعبير به عقلانيت اسلامي مي‌كنند تحقق پيدا مي‌كند. اهداف آن هم كمال آدمي است، يعني توسعه اسلامي مي‌خواهد به گونه‌اي دنياي آدميان را آباد كند كه منشأ آباداني آخرت آنها هم باشد، اما وقتي توسعه غربي مورد تحليل قرار مي‌گيرد مشخص مي‌شود كه مباني توسعه غربي عبارت است از نسبي‌گرايي، مادي‌گرايي، انسان‌گرايي، سكولاريسم و جدايي دين از نيازهاي دنيوي. توسعه غربي گزينشگر است نه جامع‌نگر، زاييده عقلانيت معيشت‌محور لذت‌گراست و اصلا كاري به آخرت انسان ندارد، لذا آباداني آخرت و سعادت و كمال انسان را هم مدنظر نمي‌گيرد، در اين نگرش انسان تنها مي‌خواهد در دنيا راحت باشد، لذا راحتي اين دنيا ولو از طريق گناه، معصيت، استعمار، استحمار و استكبار هم اگر باشد برايش اشكالي ندارد. توسعه غربي اقتضاء مي‌كند كه آمريكا وارد خاورميانه، افغانستان و عراق شود و اين همه جنايت انجام دهد، اصولا لازمه توسعه غربي اين نوع جنايت‌ها و خيانت‌هاست، اما پيشرفت اسلامي به هيچ وجه به دنبال اين مقوله‌ها نيست. پس بنابراين ماهيتا پيشرفت اسلامي با توسعه غربي تفاوت دارد، چون مباني و مدل عقلانيت و كاركرد و هدف آنها متفاوت است.
توسعه به معناي غربي آن، از زماني مطرح شد كه تفكر مدرنيته در برابر سنت قـرار گرفـت و قد علم كرد. به عبارت ديگر توسعه با عصر مدرنيسم و مدرنيته پيوند خورده است و حاصل اين عصر و دوره زماني است؛ ذيل چنين نگاهي است كه غربيان دوره سنتي را كه نماد اصلي آن قرون وسطي اسـت، وجه مقابل توسعه و عصر انحطاط تلقي مي‌كنند و بر اين بـاور پـاي مـي‌فشارند كـه از رنسـانس، هنگامه توسعه آغاز مي‌شود و مرحله جديدي از زندگي بشر ذيل عنوان عمومي عصر مدرنيسم سـر بـرمي‌آورد و شكل مي‌گيرد. عصري كه به وضوح داراي تفاوت‌هاي قابل توجهي با عصـر پيشين در ابعـاد مختلف است.
آيا عناصر كارآمد و مطلوب در توسعه غربي وجود دارد كه در تدوين الگوي اسلامي ايراني پيشرفت مورد توجه قرار گيرد يا اين طور كه شما تفاوت مبنايي و ماهوي قائل شديد و اصلا چنين عناصر مطلوبي وجود ندارد كه ما از آن بهره بگيريم؟
بدون شك فلسفه توسعه غربي به درد ما نمي‌خورد ما بايد خودمان فلسفه پيشرفت داشته باشيم، اهداف پيشرفت ما با اهداف توسعه غربي كاملا متفاوت و متمايز است از اين جهت هيچ وجه اشتراكي ميان ما و غربي‌ها نيست، اما از عقلانيتي كه غربي‌ها براي معيشت دنيوي دارند مي‌توانيم استفاده كنيم، چون پيشرفت اسلامي به معيشت دنيوي هم توجهي دارد لذا مي‌توانيم از بعضي راهكارهاي غرب استفاده كنيم مثلا غرب از علوم پايه و تكنولوژي براي پيشرفت استفاده مي‌كند اشكال ندارد كه بياييم علوم پايه و تكنولوژي آنها را بگيريم، اما روح معنوي در آنها ايجاد كنيم و توسعه دهيم و تكامل ببخشيم كه دنياي خود را آباد كنيم، ولي در راستاي يك پيوست فرهنگي كه عبارت است از آباداني آخرت. پس بنابراين فرض كنيد كه غرب در پزشكي، علوم پايه، بيوتكنولوژي و... پيشرفت‌هايي داشته در اين علوم لازم نيست كه ما از صفر شروع كنيم ما همان دستاوردهاي علمي و تكنولوژي آنها را أخذ و بومي مي‌كنيم و تكامل مي‌بخشيم و تغيير مي‌دهيم در اين صورت مي‌توانيم ادعا كنيم از آنها بهره گزينشي برديم، يعني نگاه ما به توسعه غربي قطعا يك نگاه گزينشي است يعني مطلقا نمي‌گوييم كه هيچ چيز از توسعه غربي به درد ما نمي‌خورد و از طرفي هم نمي‌گوييم كه مطلقا به درد ما مي‌خورد، گزينشي عمل مي‌كنيم، اما گزينش ما اجتهادي است نه التقاطي؛ اين نكته مهمي است. بعضي از روشنفكران ديني ما گزينشي عمل كردند، اما گزينشي عمل كردنشان به صورت التقاطي بود، لذا يك تركيب ناموزون و ناهمگوني بين اسلام و غرب درست كردند. ما هيچ كدام از اينها را قبول نداريم، بلكه به يك معنا معتقد هستم كه يك رويكرد گزينشي اجتهادي در مورد غرب داشته باشيم، يعني يك مدل عقلانيت اسلامي را قبول كرديم، آن چيزي از توسعه غربي كه با اين عقلانيت اسلامي هماهنگ است مي‌پذيريم و آنچه كه ناهماهنگ است نمي‌پذيريم.
مشكل الگوي توسعه غربي چيست، شما نقاط ضعف توسعه غربي را در چه مي‌دانيد كه ما در مسير پيشرفت خود بايد مواظب باشيم كه از آنها دوري كنيم؟
به رغم شكل‌گيري زنجيره‌اي از پيشـرفت‌ها و دسـتاوردهاي صـنعت و گسترش روزافزون علوم انساني و تجربي در عصر مدرن، بشر گرفتار فقر معنويت شده است. در نگاهي آسيب‌شناسانه بايد اضافه كرد كه هرچند انديشه پست مدرنيسم، بـه دنبـال حل معضلات مدرنيته است و به اين ترتيب به نقد آن مي‌پردازد با اين حال در يك معنا به دليل بازتوليد نهايي همان شيوه‌هاي مدرنيستي راه عبور را نشان نمي‌دهد و علم در مشكلاتي مشابه فرو مي‌غلتد. از اين‌رو بايد اذعان كرد كه به رغم تلاش‌هاي انجام شده جهت نقد مدرنيسم، مشكل و معضل معنويت در جهان غرب، امروزه همچنان به صورتي جدي وجود دارد و به چشم مي‌خورد.
مشخص است كه در به كارگيري عناصر كارآمد و مطلوب توسعه غربي شما تعمدا علوم انساني غربي را مطرح نكرديد، لطفا بفرماييد نسبت الگوي پيشرفت ما با علوم انساني غربي چگونه بايد باشد؟
يكي از ابزارهاي توسعه غربي مسلما علوم انساني بوده، بنده در برداشت از عناصر كارآمد و مطلوب توسعه غربي علوم انساني را مطرح نكردم، چون معتقدم علوم انساني غربي ذاتا و هويتا مضر هستند، يعني نه تنها نافع نيستند كه مضر هم هستند، يعني مباني هستي‌شناختي، معرفت‌شناختي، انسان‌شناختي و دين‌شناختي علوم انساني در معاني نظريه‌هاي آنها نفوذ كرده است. اين نفوذ هم به شكلي است كه عملا علوم انساني براي جامعه ما نه تنها كارآمد نيست، بلكه مضر هم هست يعني كسي كه جامعه‌شناسي، روان‌شناسي، علوم تربيتي يا رشته‌هاي ديگر علوم انساني را مطالعه مي‌كند با يك شاخصه‌هاي منفي و ماترياليستي روبه‌رو مي‌شود كه غرب با اين شاخص‌ها مي‌خواهد توسعه اقتصادي، اجتماعي جامعه را فراهم كند قطعا بنده معتقد هستم در بخش علوم انساني هيچ استفاده‌اي نمي‌توانيم از غرب و علوم انساني غربي ببريم جز در طرح سوال‌هاي آنها، يعني به نظرم دانشمندان ما سوال‌ها و پرسش‌هاي علوم انساني را مي‌توانند از آنها اخذ كنند تا با متدولوژي و پارادايم علوم انساني اسلامي به پاسخ جديدي برسند كه مي‌توان از آنها به نظريه‌هاي علوم انساني اسلامي تعبير كرد.
همان طور كه شما هم مطرح كرديد عناصري از الگوي توسعه غربي در انديشه‌ها و مكاتبي مانند پست مدرنيسم و فمينيسم و... مورد نقد قرار گرفته است، اين عناصر چه هستند و كدام يك از اين نقدها از نگاه ما در الگوي مورد نظر اسلامي ايراني پيشرفت مي‌تواند مورد توجه واقع شود؟
خسروپناه: من معتقد هستم كه يك رويكرد گزينشي اجتهادي در مورد غرب داشته باشيم، يعني يك مدل عقلانيت اسلامي را قبول كنيم، آن چيزي از توسعه غربي كه با اين عقلانيت اسلامي هماهنگ است بپذيريم و آنچه كه ناهماهنگ است نپذيريم
هيچ كدام از اينها نمي‌تواند مورد استفاده ما قرار گيرد، نقدهايي كه بر جريان‌هاي مختلف غربي انجام مي‌شود با مباني خاصي است كه به درد ما نمي‌خورد، يعني در واقع از دريچه ذهني، رويكرد، زاويه و مدل عقلانيت خودشان به نقد مكاتب ديگر مي‌پردازند. نقد سوسياليسم بر ليبراليسم يا نقد ليبراليسم بر سوسياليسم براي ما اهميت و فايده‌اي ندارد، در واقع ما از زوايه عقلانيت اسلامي به اين مسائل نگاه مي‌كنيم و چون با مدل عقلانيت ما تفاوت دارد نقدهاي ما هم با نقدهاي آنها كاملا تفاوت دارد؛ كاملا از حيث مباني از آنها متمايز هستيم.
همان طور كه مستحضر هستيد خيلي‌ها معتقدند به طور كلي دين نسبتي با توسعه و پيشرفت ندارد و غرب زماني توانست به توسعه برسد و اصلا به اين سمت حركت كند كه جدايي دين از سياست را مطرح كرد، بنابراين نظر شما در مورد ارتباط و نسبت پيشرفت با دين و خصوصا اسلام چگونه است؟
در بررسي نسبت پيشرفت با اسلام، بـيش از هـر چيـز، معنـا و مـراد خـود از مفهوم پيشرفت را بايد شفاف و مشخص كنيم؛ اين رويكرد در مقابل نگاهي صف‌آرايي مي‌كند كـه بـه شيوه‌اي مبتذل و ساده‌انديشانه، تدارك استدلالي صوري را مي‌بيند و به سرعت نتايجي نهايي را استنتاج مي‌كند. مطـابق ايـن استدلال از آنجا كه پيشرفت امري نيكو و اجتناب‌ناپذير است و انحطاط و عقب‌ماندگي وضعيتي مذموم و نامطلوب است، پس بايد به دنبال پيشرفت رفت و در صورت منافات آن با دين، اقدام بـه كنار گذاشتن يـا اصلاح دين كرد. فارغ از چنين نگاه‌هاي ساده‌سازانه و غيرعالمانه‌اي، از منظري علمي و متناسب بـا مقتضيات شـناختي ـ منطقي مي‌توان 4 حالت را براي بحث اسلام و پيشرفت متصور شد؛ در نگاه نخست، توسعه جزئي از دين اسلام است؛ به عبارت ديگر ميان اسلام و پيشرفت نوعي تداخل و نسبت جزئي و كلي برقرار است. از اين نگاه، پيشرفت جزئـي از اسلام بـه حسـاب مـي‌آيـد كـه در دوره مدرنيسم تحقق عملي پيدا كرده است. در نگاه دوم، توسعه و دين دو مقوله مجزا، اما سازگار با همديگر معرفي مي‌شوند. دو مقوله‌اي كه مي‌توانند بدون بروز هر گونه مشكلي در كنار هم قرار گيرند و نوعي نظام هماهنگي ميان آنها برقرار شود. در نگاه سوم، دين و توسعه در تعارض كامل با يكديگر قرار مي‌گيرند و به هيچ عنوان نمي‌توان ميـان آنها آشتي برقرار كرد و نهايتاً در آخرين حالت، هيچ ارتباطي ميان اسلام و توسعه تصور نشده و قلمرو دين اسلام از قلمرو توسعه كاملا جدا معرفي مي‌شود.
در تدوين الگوي اسلامي - ايراني پيشرفت يكي از موضوعاتي كه بايد مورد توجه قرار گيرد كارهايي است كه در اين عرصه تاكنون در داخل كشور انجام شده، تاريخ معاصر ايران پر است از انديشمنداني كه در مورد توسعه كشور ديدگاه‌هاي مختلفي داشتند، ديدگاه‌هاي معروف و مشهور نسبت دين و توسعه و موافقان و مخالفان ورود توسعه به ايران چيست؟
در مورد اين موضوع هم جريان‌هاي مختلفي وجود دارد؛ رويكرد نخست متعلق به افرادي نظير مرحوم دكتر سيد‌احمد فرديد است. اين رويكرد معتقد است كه غرب يك كل يكپارچه است و توسعه و همـه لوازم آن در كنار هم معني مي‌يابد و به هيچ عنوان نمي‌توان آن را به عناصر مختلف تجزيه كرد. بنابراين يا بايد كل انديشه غربي را پذيرفت و به آن گردن نهاد يا بايـد كل آن را رد و از آن عبـور كـرد. در نتيجـه از آنجا كـه انديشه غربي با مباني اسلام ناسازگار است، بايد اين انديشه را به طور كامل بـه كنـاري نهـاد و سـراغش را نگرفت.
گرايش ديگر نيز متعلق به برخي از روشنفكران است كه بر پذيرش كليت و تماميت تفكر غربي پـاي مي‌فشردند. به عنوان نمونه مي‌توان به افرادي مثل «تقي‌زاده» اشاره كرد كه معتقد بود از موي سر تا ناخن پا بايد غربي شد، اما نگاه‌هاي موشكافانه‌تر و ژرف‌كاوانه‌تر، از ما مي‌خواهند كه هيچ يك از دو رويكرد را نپـذيريم و راه به مسيري ديگر برويم. ذيل چنين رويكردي لازم است تا انديشه غربي را تجزيه كرد و به بحث تحليلي در اجزاي آن پرداخت. در پرتو چنين مطالعه‌اي است كه مي‌توان گفـت بخـش‌هايي از توسـعه غـرب بـا بخش‌هايي از اسلام شيعه داراي هماهنگي‌هايي مشخص است؛ هر چند در بخش‌هايي مهم نيـز تعارضاتي جدي ديده مي‌شود. چنين نگاهي به ما مجال رويكرد به تفكيكي مهم را در عرصه توسعه غربـي مي‌دهـد.
با توجه به رويكرد فوق بايد گفت كه فلسفه مدرن غرب برمبناي عقلانيـت جـزءنگرانـه و حسابگر آماري و تجربه‌پذير شكل گرفته و به همين دليل، اين فلسفه و عقلانيت نسبت به عالم ملكوت، بي‌دغدغه است. در نتيجه اين عقلانيت و فلسفه قطعاً با اسلام ناسازگار است؛ زيرا اين عقلانيت بـه تعبيـر آيت‌الله‌العظمي جوادي آملي توسعه تكاثري را به دنبال مي‌آورد.
چه توسعه‌اي بايد مورد نظر ما باشد، در واقع در مقابل توسعه تكاثري چه توسعه‌اي مي‌تواند مطرح شود؟
در برابر توسعه تكاثري غربي، توسعه كوثري وجـود دارد كه رأي اسلام ناب و شيعي است و در آن از اشكالات توسعه غربي خبري نيسـت. توسـعه كـوثري تاكنون به دليل وجود ديدگاه‌هاي انحرافي و صوفيانه در جامعه اسلامي حاكم نشده اسـت و به توفيقي نهايي دست نيافته است. در اسلام شيعي اثني‌عشري مولفه‌هايي داريم كه مي‌تواند در ايجاد توسعه كوثري كمك بسياري كنـد؛ يكي از مولفه‌ها، عنصر عقل در نصوص ديني ما است. لازم است كه در ايـن خصـوص كـاري اساسـي و مطالعاتي سترگ و جدي صورت گيرد. متاسفانه بسياري از متفكران جامعه ما، امروزه بر اين گمان هستند كه عقل مورد اشـاره در نصـوص ديني مشترك لفظي است و به عقل نظري و عملي تقسيم مي‌شود. اين رويكرد صحيح نيست و عقل تنها يك معنا دارد؛ هر چند كه داراي مراتب است.
به عبارت بهتر از مراتبي كه كارش فهم و درك اسـت تـا آنجايي كـه يكـي از بزرگـان مي‌فرمايند «العقل مـا عبـد بـه الرحمن واكتسب به الجنان» همگي ذيل عنوان عقل جاي مي‌گيرند. به اين ترتيب مي‌توان گفت كه عقـل منبع و ابزاري ادراكي است كه حاصل آن تعبد است. همچنين از نصوص ديني اين‌گونه برداشت مي‌شود كه عقلانيـت اسـلامي، عقلانيتـي نيسـت كـه فقـط جنبه ادراكي داشته باشد؛ بلكه عنصري است كه انسان را در برابر نفس اماره و شيطاني محافظت مي‌كند. به همين دليل گفته مي‌شود كه جاهل گناهكار است و عامـل بـه دسـتورهاي الهـي، عاقـل خطاب مي‌شود.
دومين مولفه مهم در ايجاد توسعه كوثري، حكمت است. درخصوص ديني بر حكمت تاكيدي فراوان شده است. به گونه‌اي كه در بعضي روايات، حكمت را مترادف فلسفه ذكر كرده‌انـد. حكمـت فقط يك فلسفه نظري نيست، بلكه داراي دستاوردهاي نظري و عملي مشخصي اسـت كـه بايـد آنها را زائيده عقل دانست. به اين ترتيب بر ماست كه با تلاش خود حكمت مقولات گونـاگون ماننـد سياسـت، اقتصاد، رسانه و هنر را براساس مباني ديني و عقلانيت عرضي و طولي تبيين كنيم.
مولفه آخري كه مي‌تواند در مسير ايجاد توسعه كوثري به ما كمك بسيار نمايد، ميراث گذشـته ما در نظام‌هاي معرفتي است، ميراثي كه از دل تلاش‌هاي حكما و علماي اسلامي شكل گرفته است و بـه ما رسـيده اسـت. بازشناسي شخصـيت‌هايي ماننـد فـارابي، ابـوعلي سـينا، خواجـه‌نصـير، ابوريحان بيروني، شيخ بهايي و... كه جايگاهي اساسي و مهم بايد داشته باشد؛ در چنين مطالعـاتي بـويژه، بايد پيگير اين نكته بود كه اين بزرگان چگونه در پي ارائه يك نظام جامع نظري و عملي بودند.
امير خوراكيان، رئيس سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران از آن دسته آدم‌هايي است كه شهردار تهران وقتي مي‌خواهد از آنان ياد كند، مي‌گويد: جهادي. آدم‌هاي جبهه‌ديده و به قول بچه‌هاي اين نسل «پاي كار» .
او سال‌ها معاون تبليغات و ارتباطات مردمي آستان قدس رضوي بوده و در كارنامه خود عضويت در هيات‌هاي مديره موسسات مطبوعاتي بزرگ كشور را داراست.
او در فاصله سال‌هاي 79 تا 82 دبيركل اتحاديه انجمن‌هاي اسلامي دانش‌آموزان بوده و از سال 84 تا89 معاونت تبليغات و ارتباطات اسلامي و همچنين دبيري شوراي عالي فرهنگي آستان مقدس را به عهده داشته است.
او اكنون نزديك به 8 ماه است كه رياست سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران را بر عهده گرفته تا در اين مدت كوتاه تغييراتي در اين سازمان به وجود بيايد كه شايد انتظار آن نمي‌رفت. اين گفت‌وگو درباره نقش فرهنگ و هنر در برنامه‌ريزي‌هاي اين سازمان با وي صورت گرفته است.
نزديك به 8 ماه از مدت تصدي شما بر سازمان فرهنگي، هنري، شهرداري تهران مي‌گذرد. مديران پيشين سازمان، كليدواژه‌هايي در مدت تصدي خود داشته‌اند مانند تهران، شهر اخلاق و... ديدگاه شما در انجام اين مسووليت چيست؟
نقش پايتخت به عنوان مركز نظام جمهوري اسلامي در معرفي تمدن اسلامي به جهان بسيار حساس و تعيين‌كننده است. اگرچه در تحقق اين رويكرد نظام جمهوري اسلامي، عوامل متعددي موثر است، اما بدون ترديد، مهم‌ترين عوامل در حوزه فرهنگ خواهد بود. مديريت جديد سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران، حركت به سوي «آرمانشهر اسلامي ـ ايراني» را هدف قرار داده است. اين بحث يك مباني و كلياتي دارد و يك آثار و مشخصاتي. كليات آن با الهام از رهنمودهاي رهبر معظم انقلاب، اين است كه در حركت به سوي اين آرمان، 4 ركن اصلي شامل «حاكميت ارزش‌هاي اسلامي و اخلاقي در جامعه»، «عدالت اجتماعي»، «روحيه آرماني و انقلابي» و «رفاه مادي» بايد محقق شود.
اما آن قسمت شفاف و مشخص بحث اين است كه هر شهري در دنيا امتيازات و ويژگيهايي دارد كه آن ويژگي‌ها بخشي از هويت و مشخصه شناخت آن شهر است. تهران به عنوان ام‌القراي جهان اسلام بايد چند ويژگي مشخص و بارز و كاملا برجسته مبتني بر فرهنگ اسلام و تشيع داشته باشد. در فضاي عمومي شهر، در فرهنگ عمومي، شهروندان بايد اين چند ويژگي برجسته را به عنوان امتيازات شهر تهران، بشناسند. پس ما از اين شعار، يك آرمان خيالي و محقق نشدني را دنبال نمي‌كنيم. شناخت اين ويژگي‌ها، انتخاب آنها و تمركز برنامه‌ها روي آنها، اين امكان را ان‌شاءالله به ما مي‌دهد.
برخي معتقدند كه رفتارهاي سازمان فرهنگي، هنري در حوزه فرهنگ و هنر موازي‌كاري با برخي نهادهاي ديگر است. چه پاسخي براي اين امر داريد و اين كه ايجاد زيرساخت‌هاي فرهنگي در كلانشهري مانند تهران وظيفه كيست؟ آيا در اين ميان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي دخيل نيست. بيشتر معتقديد كه بايد در تهران كدام يك مورد توجه قرار گيرد.
با موازي‌كاري به اين مفهموم موافق نيستم چرا كه اولا ارائه خدمات فرهنگي به شهروندان تهراني و مردم سراسر كشور هر چقدر صورت بگيرد، بازهم كم است. جمعيت جوان ما رو به افزايش است و هيچ تغيير رفتاري به سوي مطلوب، بدون كار فرهنگي ميسر نمي‌شود و با همفكري كه با نهادهاي مطرح فرهنگي داريم ـ كه البته مسوولان تمامي اين نهادها عضو هيات امناي سازمان هستند ـ فعاليت مي‌كنيم. ثانيا حوزه فعاليت سازمان با ديگر نهادها به گونه‌اي متفاوت است. مثلا سازمان صداوسيما، در واقع بزرگ‌ترين رسانه كشور است كه هم وظيفه اطلاع‌رساني را بر عهده دارد و هم فرهنگ‌سازي كه به تعبير رهبر كبير انقلاب اسلامي، اين نهاد، مهم‌ترين دستگاه كشور است. اهميت صداوسيما بسيار زياد است، اما وسيله تماس رسانه با مردم، تنها از طريق ابزاري چون راديو و تلويزيون به اضافه رسانه‌هاي مكتوب آن سازمان ميسر است و مراكز فرهنگي چون فرهنگسراها اگرچه به گستردگي رسانه ملي نيستند، اما پاتوقي هستند براي مردم كه هم اوقات فراغت خود را سپري كنند و در محيطي امن و مطمئن، آموزش ببينند و هم از خدمات فرهنگي بهره ببرند. بسياري از هنرمندان امروز، در فرهنگسراها آموزش ديده‌اند و حتي جشنواره‌هايي نيز در سازمان براي معرفي برترين‌ها برگزار مي‌شود. همچنين مواجهه مستقيم مردم و ارائه‌كنندگان خدمات فرهنگي، در فرهنگسراها و خانه‌هاي فرهنگ، به راحتي امكان‌پذير است.
ديگر نهادها نيز به همين شكل. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در واقع سياستگذار و حامي و خط‌نگهدار امور فرهنگي است و نه توليدكننده. اگر هم اين وزارتخانه دست به توليد اثر هنري يا فرهنگي مثل فيلم و كتاب مي‌زند، براي كمك به هنرمندان و استانداردسازي محصولات فرهنگي است. جاهايي مثل كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي و فرهنگستان هنر نيز به گونه‌اي ديگر عملكردي متفاوت با سازمان دارند. چراكه يا گروه سني ويژه‌اي را پوشش مي‌دهند مانند كودكان و نوجوانان يا اقشاري چون هنرمندان حرفهاي و نيمه‌حرفه‌اي.
البته آنچه بايد براي آن خيلي تلاش كنيم، هماهنگي دستگاه‌هاي فرهنگي است كه در اين مقوله، حرف يا درددل بسيار است.
برخي كاركرد سازماني به نام سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران را با آن كه سال‌ها از آغاز فعاليتش گذشته هنوز نمي‌شناسند، اين سازمان چه وظيفه‌اي دارد؟
كاركرد مطلوب سازمان فرهنگي، هنري در توسعه فرهنگ عمومي است كه منجر به معنوي شدن جامعه و نيل به آرمانشهر اسلامي ايراني شود. اينها شعار نيستند بلكه از اساسنامه سازمان استنباط مي‌شوند. البته تعبير آرمانشهر اسلامي ايراني، شعار دوره جديد مديريتي سازمان است چراكه در واقع معتقديم عمل به اساسنامه سازمان و حركت در مسير معنويت، حيات طيبه و ارتقاي فرهنگ عمومي، منجر به ايجاد شاخصه‌هايي از آرمانشهر اسلامي ايراني مي‌شود.
اما تعبير فرهنگ عمومي در كلام ديگر روساي سازمان نيز ديده مي‌شد، تعريف شما از اين عبارت چيست و با چه رويكردي مي‌توان به معنويت و حيات طيبه يا شهر اخلاق رسيد؟
گسترش فرهنگ عمومي يعني بالا بردن سطح آگاهي و معلومات و ارائه آموزش مطلوب به جامعه با شعاع تمامي شهروندان و نه صرفا فرهيختگان. همه بايد فرهنگ با هم زيستن را بياموزيم تا زندگي جمعي و به طور خاص، شهرنشيني براي همه شهرنشينان، لذتبخش شود. البته آموزش و كار فرهنگي كه مبتني بر معارف اسلامي و آموزه‌هاي ديني باشد مدنظر است. به طور كلي بخشي از برنامه‌هاي سازمان در زمينه آموزش است، يعني به صورت هدفمند و اين كه آموزش‌هايي كه ارائه مي‌شود داراي شرح درس باشد و با توجه به ويژگي‌هاي هر منطقه رده‌بندي علمي داشته باشد.
به بيان ساده‌تر، ارائه خدمات فرهنگي و توليد محصول فرهنگي عوام فهم و خواص‌پسند كه بالطبع درصد كمي از كارهاي سازمان به خواص جامعه اختصاص مي‌يابد. البته منظورم بي‌توجهي به آثار فاخر و ارائه آثار ضعيف نيست چراكه توجه به هنرمندان سرشناس هم وظيفه سازمان است و تكريم هنرمندان و فرهيختگان، منجر به شناساندن الگو به مردم مي‌شود.
احساس نمي‌كنيد سنگ بزرگي برداشته‌ايد؟! از طرفي هم مي‌خواهيد فرهنگ عمومي را توسعه دهيد و هم هنرمندان سرشناس را تكريم كنيد، هم آثار فاخر توليد كنيد و هم به مردم آموزش شهرنشيني دهيد. معنويت و حيات طيبه هم در ديگر اهدافتان ديده مي‌شود.
همه اينها به هم مرتبطند كه با ارائه يك نقشه حساب شده، به نقطه مطلوب مي‌رسيم. نقطه‌اي كه آرمانشهر اسلامي ايراني مي‌ناميم. آن گونه كه از نام سازمان پيداست، به شهر تهران توجه دارد كه ام‌القراي جهان اسلام است و الگوي شهرهاي ايران و الگوي شايسته بودن براي شهرهاي جهان اسلام. اين كلانشهر، از مردماني با طبقات مختلف اجتماعي و سطح علمي متفاوت تشكيل شده كه همگي در 2 ويژگي اساسي با هم مشتركند. شهرنشين بودن و مسلمان بودن (اكثريت) براي اين كه اين مردم بتوانند به راحتي و با كمترين مشكل در كنار هم زندگي كنند، بايد اصول شهرنشيني را بياموزند كه بزرگ‌ترين عنصر آن، رعايت حقوق همسايگي و ضايع نكردن حق يكديگر و احترام به هم است كه كمال آن را فقط و فقط در آموزه‌هاي دين مبين اسلام و سيره اهل بيت عصمت و طهارت عليهم‌السلام مي‌توان يافت. معتقديم اگر آموزش صحيح و مساوي به شهروندان داده شود تا هم با حقوق خود آشنا شوند و هم بياموزند كه با تكيه بر معارف اسلامي و آموزه‌هاي ديني، چگونه زندگي كنند، مشكلات شهرنشيني كاهش مي‌يابد، اما نكته‌اي كه نبايد از قلم بيفتد اين است كه ابزار انتقال اين فرهنگ، جداي از آموزش از طريق شيوه‌هاي رايج، استفاده از ابزار فرهنگي و هنري است، چراكه شهروند فرهنگي، ترسيم شهر فرهنگي را به دنبال دارد. اين مساله كاملا بديهي است كه شهروند كتابخوان، هنرمند ـ هرچند نيمه‌حرفه‌اي و هنرآموز ـ كه لااقل وقت خود را نه در سركوچه كه در كتابخانه يا كلاس‌هاي هنري و آموزشي يا در برنامه‌هاي فرهنگي خانه فرهنگ يا فرهنگسراي محله خود يا با همنشيني با هنرمندان سرشناسي كه در اين مراكز با آنها همكلام مي‌شود، مي‌گذراند يا به تماشاي يك اثر حرفهاي مي‌نشيند، بيشتر و بهتر اصول شهرنشيني را رعايت مي‌كند تا كسي كه به اين امكانات دسترسي ندارد. حال اصول شهرنشيني را مي‌توانيم از رعايت قوانين شهري مثل رعايت فرهنگ ترافيك بدانيم تا احترام به حقوق همسايگان كه مقدمه همه اينها، تغيير در باورهاي شخص است. همچنين پيوند شهر و فرهنگ، اينجا نمايان مي‌شود. كار ما اينجا خيلي حساس مي‌شود كه مراقب باشيم خوراك فرهنگي و فكري صحيح به مردم بدهيم. آموزه‌هايي كه در عين علمي بودن، مبتني بر معارف اسلامي و سيره اهل بيت عليهم‌السلام باشد. سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران، تنها يك قطعه از پازل حركت فرهنگي نظام است و اين اقدامات با همكاري نهادهاي فرهنگي ديگر به سرانجام مي‌رسد كه تقريبا كليه مسوول آنها، عضو هيات امناي سازمان هستند.
نكته: گسترش فرهنگ عمومي يعني بالا بردن سطح آگاهي و معلومات و ارائه آموزش مطلوب به جامعه با شعاع تمامي شهروندان و نه صرفا فرهيختگان. همه بايد فرهنگ با هم زيستن را بياموزيم تا زندگي جمعي و به طور خاص، شهرنشيني براي همه شهرنشينان لذتبخش شود
يك نكته ديگر هم عرض كنم، اينها نگاه و رويكردهاي كلي است اما در عمل، با اين افق ديد، هر سال روي چند محور و موضوعات مشخص، متمركز خواهيم شد. در نتيجه پيام‌هاي هدفمند و در نتيجه هندسه موضوعي كار سازمان در هر سال به گونه‌اي تنظيم و محدود خواهد شد كه آن پراكندگي مضر نباشد و كارها هدفمند و نتيجه‌بخش دنبال شود.
برخي معتقدند كارهايي كه در اين سازمان صورت مي‌گيرد كارهاي زيربنايي نيست. چه پاسخي براي اين امر داريد؟
اين مساله را قبول ندارم اما معتقدم دليل اين برداشت شايد اين باشد كه يكي از مهم‌ترين كاركردهاي سازمان، پركردن اوقات فراغت است. ببينيد! روزانه چندين هزار نفر از كودك تا بزرگسال، با جنسيت و سطح سواد متفاوت، به مراكز سازمان اعم از 30 فرهنگسرا، حدود 76 خانه فرهنگ، 70 كتابخانه و تعداد قابل توجهي موزه، نگارخانه، پرديس سينمايي و خانه موزه مي‌آيند تا لحظات خود را با خدمات ارائه شده در اين مراكز بگذرانند. بويژه در تابستان كه اين تعداد مخاطب، چندين برابر مي‌شود. خب طبيعي است ارتباط روزانه و مستمر با مخاطبي كه قصد پر كردن اوقات فراغت خود را دارد، ارائه خدمات فرهنگي را مي‌طلبد كه بخشي از آن به اين منظور در نظر گرفته شده است. لذا شايد اين تصور پيش بيايد كه كارهاي سازمان، زيربنايي نيست. اين مساله را بگذاريد كنار مخاطب گسترده و متفاوت از نظر سطح سواد و طبقه اجتماعي كه برنامه‌ريزي خاص خود را مي‌طلبد. البته در كنار اين مساله، اقدامات زيربنايي هم بشدت دنبال مي‌شود. مانند توجه به خانواده به عنوان مهم‌ترين نهاد اجتماعي كه اساسي‌ترين نقش را در تربيت بر عهده دارد. برنامه‌ريزي در سازمان به گونه‌اي صورت گرفته است كه خانواده را هدف قرار دهد. همه فعاليت‌هاي فرهنگي و محتوايي سازمان بر موضوع خانواده متمركز است، با اين نگاه كه اگر اصول اخلاقي در خانواده تقويت شود، تاثير آن در كل جامعه ديده مي‌شود و به همين دليل برنامه‌هاي مراكز فرهنگي و مكان‌هاي عمومي با امكان دسترسي همه اعضاي خانواده فراهم شده است. ارتقاي اهداف اسلامي، انساني و ملي و ايجاد زمينه براي پايبندي به آن از جهت‌گيري‌هاي اصلي سازمان است كه در اساسنامه آن نيز تعريف شده و برنامه‌ريزي‌هاي مختلفي با توجه به ظرفيت‌ها و زمان‌هاي مختلف براي آن صورت گرفته است. توجه به آشتي دادن مردم با محصولات فرهنگي و هنري مثل كتاب مترو، كتاب اتوبوس، فيلم پارك، خيابان هنر، توجه ويژه به آموزش قرآن و تعليم مفاهيم قرآني در كليه مراكز سازمان با محوريت فرهنگسراي قرآن، توليد آثار فاخر يا مشاركت در توليد اين آثار مانند فيلم سينمايي طلا و مس، كارناوال مرگ، مجموعه‌هاي كتابفروشي هدهد و زير تيغ و... كه با هدف ترويج اخلاق در جامعه ساخته شدند كه مشاركت در توليد آنها، يك نوع كار زيربنايي به حساب مي‌آيد. اينها تنها بخشي از اقدامات از اين دست سازمان است. البته هنوز ما نتوانستيم نقش لازم را با توجه به ظرفيتي كه داريم ايفا كنيم، البته كارهاي خوبي شده است و سعي كرديم تا عمده فعاليت‌هايي كه در مراكز فرهنگي انجام مي‌دهيم با مشاركت مردم باشد؛ چون حضور آحاد جامعه از اركان يك نهاد اجتماعي است و اين ارتباط بايد صميمي باشد و مردم احساس تعلق به برنامه‌ها داشته باشند كه همه برنامه‌هاي ما به اين منظور انجام مي‌شود.
ببينيد من هم با بخش زيادي از صحبت‌هاي شما موافقم، اما در حوزه هنر اين موضوع چگونه تعبير مي‌شود. ساده‌تر بگويم به عنوان مثال سياست سازمان در برابر سينما و تئاتر به چه صورتي خواهد بود؟
سينما را از قالب‌هاي هنري‌اي مي‌دانيم كه از نظر تاثيرگذاري و ارتباط با مخاطب از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. سطح كار سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران توجه به فرهنگ عمومي جامعه است و به همين دليل فضاي عمومي شهر برايمان اهميت خاصي دارد. از اين نظر سينما براي تاثيرگذاري در مخاطب عام اهميت زيادي دارد. معتقدم كه قالب‌هاي هنري تخصصي‌تر هستند و مخاطبان بيشتري را پوشش مي‌دهند، سينما در عين اين كه كار عميق و ارزشمندي مي‌تواند انجام دهد با همه مخاطبان ارتباط برقرار مي‌كند. ما در مورد سينما برنامه‌هاي ويژه‌اي داريم. حمايت از هنرمندان عرصه سينما بويژه فيلمنامه‌نويسان كه كمتر مورد توجه قرار گرفتند از برنامه‌هاي مهم سازمان است، همچنين توليد محتوا و متن نيز از ديگر برنامه‌هاي ماست. البته اين حمايت بايد در چارچوب جهت‌گيري‌هاي محتوايي باشد چرا كه در يك سال تعداد زيادي فيلم توليد مي‌شود و سازمان مسووليت حمايت تمام هنرمندان را ندارد و در ثاني حمايت از تمام فيلم‌ها برايمان امكان‌پذير نيست. ما در چارچوپ محتوايي كه بر اساس اهداف سازمان ترسيم كرديم و متناسب با محتواي فيلم‌ها در راستاي جهت‌گيري محتوايي همراهي مي‌كنيم. در تئاتر هم اولويت ما در بخش نمايش، آثار خياباني است. نمايش‌هايي كه در فضاهاي باز شهري اجرا شود. سازمان از گروه‌هايي كه در اين زمينه كار كنند، حمايت جدي مي‌كند چرا كه مخاطب عموم مردم هستند. ما قصد داريم برنامه‌ها را از داخل سالن‌ها به سمت عموم مردم بياوريم و در فضاي باز كارها را انجام دهيم. گروه‌هاي نمايشي كه كارهاي جذاب ارائه دهند، مورد حمايت قرار مي‌گيرند. سياست جديد اين است كه برنامه‌ها در دو حوزه ارائه شوند؛ يك حوزه برنامه‌هاي محدود است و دوم كشاندن برنامه‌هاي هنري و نمايشي به سطح جامعه! ما نمايشي را مي‌خواهيم كه همه بتوانند آن را تماشا كنند و حمايت از ساير گونه‌هاي نمايشي به تناسب جهت‌گيري محتوايي در مرحله بعدي قرار دارد. هميشه نمايش را مادر هنرها مي‌بينيم، نمايش از يك جهت جنبه معنايي و توليد فكر دارد.
برخي از هنرمندان معتقدند كه نگاه يكساني در اين زمينه وجود ندارد آيا در همكاري و حمايت با سينماگران و هنرمندان گزينشي و سليقه‌اي برخورد مي‌شود؟
در سازمان فرهنگي، هنري يك سري ملاك كلي در اصل انقلاب، نظام، رهبري، امام و قانون اساسي وجود دارد كه در اين زمينه‌ها با كسي رودربايستي و تعارف نداريم و مسلما در اين مورد گزينشي برخورد مي‌كنيم، اما در مقام ارتباط، همفكري و تعامل محدوديت قائل نيستيم حتي در مورد كاري كه ممكن است ما تاييد نكنيم، اما توانايي فرد باعث مي‌شود كه اين تعامل و گفت‌وگو برقرار شود. اين نقد هميشه به دستگاه‌هاي فرهنگي وارد است كه در مقام گفت‌وگو و تبادل نظر با همه هنرمندان بي‌توجهي مي‌كنند و سپس انتظار دارند كه كارها خوب پيش برود.
بگذاريد بحث را به سمت و سويي ديگر ببرم. تهران شهر اقوام و زبان‌هاي مختلف است. حفاظت از گويش‌ها و زبان‌ها و تبديل نشدن يكي از آنها به زبان معيار شايد يكي از وظايفي باشد كه به عهده سازمان متبوع شما گذاشته شده است. در اين زمينه چه كرده‌ايد؟
همان طور كه عرض كردم، هدف سازمان گسترش فرهنگ عمومي با تاكيد بر 2 عنصر مشترك شهرنشيني و ديانت است كه برنامه‌ها هم با اين 2 مولفه برنامه‌ريزي مي‌شوند. طبيعي است كه با اين حساب، احترام به گويش‌ها وظيفه ماست، اما كار اصلي ما، تاكيد برمشتركات است.
در پايان مي‌خواهم سوالي بپرسم كه شايد نقطه ثقل اين گفت‌وگو در انتها به شمار رود. فرهنگسراها و خانه فرهنگ‌ها! اين مراكز ديگر مفهوم كاركردي خود را در ميان مردم يافته‌اند. براي آينده اين مراكز تصميم جديدي نگرفته‌ايد؟
تاكيد اصلي فعاليت سازمان بر فرهنگسراها و خانه‌هاي فرهنگ است و ستاد سازمان، نقش پشتيبان مراكز را بازي مي‌كند. چراكه مخاطب در مراكز يافت مي‌شود. ادامه كار مراكز بر چند اصل استوار است. نخست نصب‌العين كردن اساسنامه در جهت‌گيري فعاليت‌هاست و بايد اساسنامه سازمان، روح حاكم بر فعاليت‌ها باشد.
مديريت فرهنگي، هنري منطقه موظف است با استفاده از مراكز زيرمجموعه خود مانند خانه‌هاي فرهنگ، براي كل منطقه برنامه‌ريزي كند و به نيازهاي نوشونده مخاطبان منطقه خود توجه كند. توجه به تشكل‌هاي اجتماعي تحت نظر سازمان در مناطق و استفاده از ظرفيت ساكنان منطقه بويژه صاحبان انديشه و... از ديگر وظايف مراكز سازمان است. ترديد نكنيد با برنامه‌هايي كه سازمان فرهنگي، هنري پيش رو دارد و با توجه به پيشينه ارزشمند آن، آينده بسيار متفاوت و موثر و انديشمندي خواهد داشت كه اقداماتش در عين حال كه پرمحتوا و جذاب خواهد بود، به طور حتم جماعت كثيري از شهروندان در ارتباطي سازمان يافته و به عنوان اعضاي خانواده اين سازمان، از برنامه‌هاي آن استفاده مي‌كنند و در آنها حضور مي‌يابند. براساس اصلاحاتي مهم در سازمان و با اقداماتي كه در مدل‌هاي كاري ايجاد مي‌شود، قصد داريم تا سازمان را توانمندتر كنيم و هويت غني‌تري به آن ببخشيم كه اين موضوع براي ما بسيار مهم است.
108 نفر از فعالان صلح كاروان آسيايي همبستگي با مردم تحت محاصره غزه در حالي وارد غزه شدند كه مورد استقبال شهروندان و گروه‌هاي جهادي قرار گرفتند.
در اين كاروان هيات 7 نفره ايراني به دليل خود داري مصر از صدور رواديد براي آنان ، نتوانست وارد غزه شود اما با وجود اين ، از لحظه ورود كاروان آسيايي بسياري از اعضاي اين كاروان تصاويري از امام خميني (ره) و حضرت آيت‌الله خامنه‌اي با خود به همراه داشتند و پيام مشاركت ايرانيان را به گوش فلسطينيان رساندند تا جايي كه جنبش جهاد اسلامي فلسطين اعلام كرد، پيام همبستگي ايراني‌ها از طريق كاروان آسيايي به فلسطيني‌ها رسيده است.
حسين همازاده در گفت و گو با «جام‌جم» از اعضاي ايراني شركت‌كننده در اولين كاروان آسيايي همبستگي با مردم غزه از شرايط اين كاروان در طول سفر سخن مي گويد:
همراهي هيات ايراني با اين كاروان چگونه بود؟
از 11 آذرماه، هيات ايراني از زاهدان همراه اين كاروان شد و نزديك يك ماه در كنار ديگر اعضاي اين كاروان كه از 15 كشور آسيايي از جمله اندونزي، مالزي، هند، افغانستان، پاكستان و ... بودند، حضور داشت. 10 روز از سفر اين كاروان در ايران طي شد كه در طول اين مدت اعضاي كاروان از فضا ي ايران و روحيه مردم بسيار متاثر شده بودند به نحوي كه تعدادي از آنها خواستار تابعيت ايراني شدند. همچنين اعضاي اين كاروان در طول سفر با هيات ايراني بسيار دوست شده بودند و حتي بسياري از آنها در مواجهه با رفتار دولت مصر در قبال هيات ايراني خواستار آن شدند كه در اعتراض حركت كاروان متوقف شود اما خود هيات ايراني تاكيد كرد كه رساندن كمك‌هاي مردمي به مردم غزه در اولويت قرار دارد و بسياري از اعضاي كاروان كه وارد غزه شدند با در دست داشتن عكس‌هاي امام (ره) و رهبر معظم انقلاب و پرچم ايران، پيام ملت ايران را به مردم غزه رساندند.
مردم كشورهاي ديگر به جز ايران كه در مسير كاروان بودند چه واكنشي به عبور اين كاروان داشتند؟
در اين كاروان به هيچ وجه مديريت دولتي دخيل نبود و ما اين حركت را با مديريت مردمي انجام داديم و اهدافي براي اين حركت داشتيم كه عبارت بود از شكست محاصره غزه، فشار رسانه‌اي و تبليغاتي به رژيم صهيونيستي، آگاه‌سازي افكار عمومي و تقويت همبستگي كشورهاي آسيايي. طول 7000 كيلومتر كه كاروان آسيايي طي كرد و در هر شهري پيام كاروان به شكل حضوري و رسانه‌اي به مردم اعلام شد.ما در شهرهاي وان و ديار بكر تركيه دو برنامه بزرگ داشتيم و در همه شهرهاي مسير در تركيه و سوريه و لبنان مردم بسياري حضور داشتند و از كاروان آسيايي همبستگي با مردم غزه استقبال كردند. مقامات دولتي نيز استقبال خوبي از ما داشتند كه خارج از انتظار ما بود.
دولت مصر به چه دليلي مانع از ورود هيات ايراني شد؟
اين امر به رفتار دولت مصر در قبال انقلاب اسلامي و سابقه 30 ساله قطع روابط برمي‌گردد، تنها دليل اين امر، سياسي و مخالفت ايران با مذاكرات به اصطلاح سازش است. دولت مصر نه تنها گفت كه اعضاي ايراني اجازه ورود ندارند بلكه تاكيد كرد اگر دارو يا مواد غذايي از ايران همراه كاروان باشد مانع از ورود آن خواهد شد.اما مصري‌ها از رفتار خود نتيجه عكس گرفتند به طوري كه همبستگي اعضاي كاروان با هيات ايراني بيشتر شد آنها در پي صادر نشدن مجوز از سوي مقامات مصري براي ورود كاروان به نوار غزه اعضا در فرودگاه العريش تجمع كرده و اعتصاب غذا كردند.
اخيرا دولت انگليس در اقدامي جديد عليه ايران حساب‌هاي شبكه انگليسي‌زبان پرس تي‌وي وابسته به جمهوري اسلامي ايران را به دليل اعمال تحريم‌ها مسدود كرده است.
اين اقدام دولت انگليس كه در ادامه ديگر رفتارهاي خصمانه اخير اين كشور قلمداد مي‌شود بار ديگر نشان داد كه غرب مخالف جريان آزاد اطلاعات در دنياست.
بيژن نوباوه عضو كميسيون فرهنگي و كميته رسانه مجلس شوراي اسلامي و عضو ناظر مجلس در شوراي نظارت بر صداوسيما با محكوم كردن اين اقدام دولت انگليس در قبال يك رسانه آزاد كه به فعاليت‌هاي حرفهاي خود مي‌پردازد تاكيد كرد كه بهترين راه مقابله با چنين شيوه‌هايي اعمال رفتارهاي متقابل با رسانه‌هاي اين كشور است. وي در گفت‌وگويي كوتاه با «جام‌جم» به سوالات ما در اين خصوص پاسخ داد، مي‌خوانيد.
آيا انگليس مي‌تواند حساب يك رسانه را به دليل اعمال تحريم عليه كشورمان مسدود كند؟
انگليس كشوري است كه به قانون توجهي ندارد و اگر ما برخورد جدي با رسانه‌هاي انگليس مثل رويترز و بي. بي. سي در ايران مي‌كرديم قطعا اين كشور اجازه چنين اقدامي را به خود نمي‌داد. لذا به نظر مي‌رسد كه اجازه حضور به رسانه‌هاي انگليسي در كشور يك نوع كوتاهي است كه امروز باعث شده دولت انگليس چنين برخوردي با رسانه‌هاي ايراني داشته باشد.
آيا انعكاس اخبار درست توسط شبكه پرس تي وي بخصوص در زمان اعتراضات دانشجويي در لندن باعث چنين اتفاقي نشده است؟
مسلما اروپائيان و آمريكايي‌ها با حركت‌هاي رسانه‌اي ما كه به صورت موفق توانسته‌اند عمل كنند مخالفند.
به هر حال آنها به دنبال بهانه هستند و مساله تحريم‌ها را هم به ميان كشيدند، در صورتي كه مساله تحريم، ربطي به فعاليت رسانه‌اي كشورها ندارد و اين شيوه دولت انگليس است كه فعاليت رسانه‌اي را هدايت كند. قطعا برخورد با پرس تي‌وي غيرقانوني و سياسي است لذا ما هم بايد برخورد مشابهي با رسانه‌هاي اين كشور در داخل ايران داشته باشيم.
در شرايطي كه لندن مدعي دموكراسي است چرا انگليس قصد دارد با اعمال فشار مالي فعاليت يك رسانه را محدود كند؟
انگليسي‌ها تابع هيچ منطقي نيستند، اما قطعا برخورد متقابل با اين روش آنها، مي‌تواند پاسخ مناسبي به اين شيوه باشد.
به عنوان عضو رسانه‌اي مجلس، نقش خانه ملت در اين زمينه را چگونه مي‌دانيد؟
مجلس بايد با هرگونه امتيازدهي به رسانه‌هاي غربي از جمله بي. بي. سي برخورد كند و قطعا اين برخورد مي‌تواند آنها را سرجايشان بنشاند.
عكس‌هاي سريال مختارنامه چند روزي است كه در تالار وحدت تهران پيش روي علاقه‌مندان به اين سريال تاريخي و البته هنردوستان است.
اين نمايشگاه عكس شامل 72 قطعه عكس از عكس‌هاي مسعود پاكدل در طول 6 سال فيلمبرداري اين سريال عظيم تاريخي است كه از ابتداي سال 83 تا اواسط سال 88 گرفته شده است.
در اين نمايشگاه و در لابي پايين تالار وحدت 12 قطعه عكس از اين سريال در اندازه 12 تا 15 متر به نمايش درآمده كه نمايشي باشكوه از صحنه‌هاي اين سريال را در مقابل ديد مخاطبان قرار مي‌دهد. البته بخش ديگري از اين نمايشگاه مشتمل بر 60 قطعه عكس از بخش‌هاي مختلف اين سريال است كه در ابعاد كوچك‌تر و در لابي طبقه دوم اين تالار به نمايش در آمده است. گفت‌وگوي زير در حاشيه اين نمايشگاه با اين هنرمند صورت گرفته است.
برپايي نمايشگاهي از عكس‌هاي عظيم‌ترين سريال تاريخي صداوسيماي ايران چگونه اين ايده به ذهنتان رسيد.
درباره عكس‌هاي به نمايش در آمده در اين نمايشگاه بايد قبل از هر چيز بگويم كه من در ابتداي پذيرفتن پيشنهاد عكاسي از اين سريال مي‌دانستم كه قرار است با كار متفاوتي در زمينه عكاسي از يك سريال تاريخي روبه‌رو شوم. ابتدا بايد عرض كنم كه عكاسي از يك سريال تاريخي خود داراي ويژگي‌هاي خاصي است كه كار در اين زمينه را با عكاسي ديگر كارهاي تصويري متفاوت مي‌كند. عكاسي از اين ژانر فيلم‌هاي تلويزيوني با مشكلات و موانعي روبه‌رو است كه عكاسان ترجيح مي‌دهند در برخي موارد آن را قبول نكنند، اما سريال مختارنامه به عنوان عظيم‌ترين سريال تاريخي كه تاكنون در ايران ساخته شده است باز هم استرس كار را در اين زمينه بالاتر مي‌برد. عكاسي از سريالي كه به نوعي تمام نگاه‌هاي بينندگان تلويزيوني را بعد از پخش به همراه خواهد داشت كار آساني نبود. اين كه اولا من به عنوان يك عكاس قرار است اين سريال را ثبت تصويري كنم در جاي خود قابل افتخار بود و ديگر اين كه من قرار بود در اين سريال در كنار آقاي ميرباقري به كار بپردازم موضوع ديگري بود كه عكاسي از اين سريال را متفاوت با تمامي كارهايي كند كه من تا پيش از اين عكاسي كرده بودم. شايد هيچ كس به جز ميرباقري نمي‌توانست از عهده اين سريال برآيد.
خيلي از بازيگران از همكاري با آقاي ميرباقري به عنوان يك همكاري متفاوت ياد مي‌كنند، اما تصور نمي‌كردم كه در زمينه عكاسي سريال‌هاي تاريخي نيز اين امر وجود داشته باشد.
بله دقيقا همين طور است. كار كردن با داوود ميرباقري كاملا حس حضور در يك كلاس درس را دارد. ببينيد در جاي جاي اين سريال نيز مي‌توانيد اين موضوع را ببينيد كه بسياري از بازيگراني كه هر يك در يك سريال ديگر محور بوده‌اند تنها براي حضور در اين سريال خود را حتي خرج چند دقيقه بازي در يك نقش كوتاه كرده‌اند. اين موضوع شايد بهترين جواب براي اين امر باشد. آثاري كه ميرباقري مي‌سازد ديده مي‌شود و بازيگران دوست دارند در سريال يا فيلمي بازي كنند كه ديده شوند. اين تنها بخشي از ماجراست زيرا همان طور كه گفتم هر لحظه همكاري با ميرباقري مانند يك كلاس درس است. نكته بيني اين فيلمساز در برخي موارد آنقدر ديدني است كه خود مي‌تواند به عنوان يك درس به كار گرفته شود. فضاي دوستي و همدلي كه در پشت صحنه اين سريال وجود داشت باعث شد تا من نيز مانند بقيه در راستاي خود سريال باشم. ميرباقري در روزهاي طولاني فيلمبرداري اين سريال هر روز چيزي براي رو كردن داشت و به نوعي كلاس درس ميرباقري كلاسي بود كه هيچ روزي تكراري نبود. آدم‌هاي اين سريال هركدام در سريالي ديگر سرنوشت‌ساز هستند، اما در اين كار همه در خدمت يك مفهوم بودند كه مي‌خواستند در كاري كه به نام ميرباقري است خود را نشان دهند. به زباني ديگر مي‌توان گفت اين سريال براي تمامي دست‌اندركاران آن مانند ويتريني بود كه خودشان و هنرشان ديده شود.
در مورد طولاني بودن زمان فيلمبرداري اين سريال گفتيد اين موضوع در تداوم (راكورد) عكس‌هاي گرفته?شده تاثير نداشت.
ببينيد طولاني شدن يك رويداد فيلمسازي هميشه مثبت نيست. طولاني شدن روند ساخت يك فيلم ممكن است همه مسائل دخيل به آن را دچار شرايط روزمرگي كند، اما من در عكاسي از اين سريال سعي كردم خستگي ناشي از اين كار به عكس‌هاي گرفته شده تاثير نگذارد و حلاوت و تازگي كار حتي بعد از پايان كار از بين نرود. تا يادم نرفته بگويم كه آقاي ميرباقري هيچ‌گاه در طول سال‌ها عكاسي از اين سريال هيچ وقت نمي‌گفتند كه اين كار را بكن و چنين عكسي بگير و همين امر باعث شد تا فضايي در اختيار من قرار گيرد تا بتوانم با خيال راحت به عكاسي بپردازم.
ببينيد من در لحظات بسياري از پشت صحنه اين فيلم حضور داشتم، اما هيچ وقت نخواستم تنها از زاويه نگاه دوربين به عكاسي بپردازم. اين كه ما بتوانيم در عكاسي فيلم و سريال با رعايت اصول زاويه ديد خود را با عكس مخلوط كنيم مي‌تواند باعث شود تا عكاسي سريال متفاوت با عكس‌هاي رايج در اين زمينه شود. ببينيد در چنين سريالي و اين كه فضاي زيادي براي عكاسي وجود دارد اين موضوع براي عكاس از سويي راحت و از سويي ديگر سخت مي‌شود. بايد از اين فرصت نهايت استفاده را كرد وگرنه سريال عظيمي مانند مختارنامه آن طور كه بايد و شايد ثبت تصويري در حوزه عكس نخواهد داشت.از نگاهي ديگر بايد بگويم كه عكاسي فيلم كار روتيني است كه عكاس بايد در كنار عوامل، نفس به نفس آنها به ثبت لحظات بپردازد. گريم، لباس و دكور عواملي هستند كه بايد عكاس سريال آن را به دقت ثبت كند، ولي وقتي مي‌خواهي كه موضوع عكس‌هايت در حاشيه يك عكاسي يك سريال قصه پيدا كند آن وقت است كه كار عكاسي متفاوت و البته سخت‌تر مي‌شود.
چرا در نمايشگاهي كه اكنون در تالار وحدت برپاست از پشت صحنه‌ها تصويري به نمايش درنيامده است.
به عقيده من بايد سريال تمام شود تا حلاوت و شيريني ديدن اين كار براي مخاطب از بين نرود. به نظر در اين برهه از زمان اگر عكس‌هاي پشت صحنه به نمايش درمي‌آمد تازگي كار از بين مي‌رفت. مطمئنا بعد از اتمام اين سريال پشت صحنه‌هاي اين سريال همراه با شرح و تفسير از صدا و سيماي جمهوري اسلامي پخش خواهد شد و در آن زمان نيز نمايشگاهي از عكس‌هاي پشت صحنه اين سريال به نمايش خواهم گذاشت.
براي عكاسي از اين سريال دنبال نمونه خارجي هم بوديد؟ يعني اين كه به عنوان مثال عكس‌هاي پشت صحنه سريال‌هاي بزرگ تاريخي جهان را مدنظر قرار داديد؟
بله. براي عكاسي از اين سريال فصلي را به تحقيق درباره عكاسي سريال‌هاي تاريخي گذراندم. چندين كتاب در زمينه عكس‌هاي سريال‌هاي تاريخي را بررسي كردم تا ببينم كه كار براي سريالي اينچنين چگونه است. سريال‌هاي عظيم قواعد خاص خود را دارند. عكس‌هاي نمونه‌هاي خارجي سريال‌هاي تاريخي به نوعي داستاني مصور است كه بي‌زبان داستان سريال را به زبان عكس روايت مي‌كند.
راستي قرار نيست عكس‌هاي اين سريال نيز در قالب كتابي چاپ شود.
تلاش مي‌كنيم پس از پايان سريال همزمان با چاپ كتاب فيلمنامه مختارنامه، كتاب عكس‌هاي اين سريال نيز به چاپ برسد.
خيلي‌ها كه بيشتر كه شما را مي‌شناسند مي‌دانند نام شما با عكاسي تئاتر بيشتر عجين شده است. وضعيت عكاسي تئاتر در ايران چگونه است.
پاكدل: آدم‌هاي اين سريال هر كدام در سريالي ديگر سرنوشت‌ساز هستند، اما در اين كار همه در خدمت يك مفهوم بودند كه مي‌خواستند در كاري كه به نام ميرباقري است خود را نشان دهند
عكاسي تئاتر به نظرم يكي از مهجورترين زيرشاخه‌هاي عكاسي در ايران است كه با آن كه در كشورمان رشد بسيار زيادي كرده است، اما كماكان مهجور مانده است. اين امر تا جايي است كه به اذعان يكي از اعضاي هيات مديره خانه تئاتر پيشرفتي كه عكاسي تئاتر ايران پس از انقلاب داشته هيچ زمان ديگري اين پيشرفت را نداشته است. بله درست است كه تكنولوژي‌ها با مرور زمان پيشرفت كرده است، اما نبايد از رويكرد مثبتي كه هنرمندان عكاس به عكاسي از تئاتر داشته‌اند، غافل شد. من چندي پيش در حال تدوين تاريخ مصور عكاسي تئاتر در ايران بودم. ما در ايران آثاري از عكاسي تئاتر متعلق به 120 سال پيش داريم كه تصاوير گروه‌هاي تئاتر دوره‌گرد در اصفهان و تهران را شامل مي‌شود، اما وقتي به دهه 60 رسيديم متاسفانه با كمبود عكس مواجه شديم. اين امر وقتي به دهه 70 رسيد به يكباره چرخشي چندباره داشت تا رويكردي جديد از سوي هنرمندان به سوي اين شاخه عكاسي داشته باشيم.
مثلا براي يك نمايش به يكباره از 10 يا 15 عكاس مختلف عكس‌هايي وجود داشت كه هر يك از ديگري بهتر بود.ببينيد عكاسي تئاتر در دنيا شاخه خاصي دارد، اما به طور مطمئن مي‌توان گفت كه اكنون اين شاخه از هنر در ايران نسبت به كشورهاي پيشرفته رشد بيشتري پيدا كرده است. من در كشورهاي مختلف جهان در اين زمينه كار كرده‌ام. توجه به اين شاخه از هنر عكاسي به طور يقين در كشورهاي ديگر اين گونه كه در ايران وجود دارد، وجود ندارد. براي توضيح اين مطلب بگويم كه در ايران ما انجمني به نام عكاسان تئاتر داريم كه حداقل من در دنيا نمي‌توانم نمونه‌اش را بيابم.
به عنوان يك عكاس، تفاوت كار عكاس در مختارنامه با ديگر سريال‌هاي ديگر را در چه ديديد؟
طولاني بودن اين سريال و اين كه هر كسي نمي‌تواند از پس سريالي به اين شكل بربيايد مهم‌ترين وجه تمايز كار در مختارنامه بود. حضور 6 ساله بر سر يك پروژه مي‌توان سخت باشد و فرسايشي، اما تيم سازندگان مختار به خوبي توانستند از پس اين كار بر بيايند.
برپايي اين نمايشگاه بازتابي هم در ميان اطرافيان شما داشت؟
بله. بازتاب نمايش اين عكس‌ها در بين مردم زياد بود. پس از برپايي اين نمايشگاه كساني كه اصلا تصور نمي‌كردم كه اهل رفتن به يك نمايشگاه هنري باشند به من رجوع مي‌كردند و از حسي كه بعد از ديدن اين عكس‌ها گرفته بودند مي‌گفتند. يكي از حال و هواي خودش مي‌گفت و ديگري مي‌خواست بداند عكس‌هاي ديگر اين سريال عظيم تاريخي را كجا مي‌توانند ببيند. تالار وحدت اصولا يك محيط نمايشگاهي نيست و بيشتر براي موسيقي و تئاتر تعبيه شده است، اما حتي اين امر نيز باعث نشد كه مردم براي تماشاي عكس‌هاي اين سريال به اين تالار نروند. جالب اينجا بود كه با يك جستجوي كوتاه درباره اين نمايشگاه در اينترنت نزديك به 5 هزار صفحه اينترنتي پيدا مي‌شود كه درباره اين نمايشگاه مطلب گذاشته‌اند.
البته همان طور كه روزنامه جام‌جم نيز منتشر كرد اين نمايشگاه به يكي از پربيننده‌ترين نمايشگاه‌هاي عكاسي در سال تبديل شده است.
من براي اين سريال نزديك به 70 هزار فريم عكس گرفتم كه شايد بالاترين رقم عكس براي يك سريال تاريخي در دنيا به شمار رود. بخشي از اين عكس‌ها البته براي حفظ راكورد گريم، دكور و لباس بازيگران بود و بخش ديگري از آن به صحنه‌هاي مختلف اين سريال مي‌پرداخت كه براي تبليغات يا ... به كار رود.
شايد بسياري از مردم بخواهند بدانند كه اصولا عكاس يك سريال تاريخي چه وظايفي بر عهده دارد.
يك عكاس سريال در وهله اول بايد به تهيه عكس‌هايي براي گريم هنرمندان در تست گريم بپردازد. يعني آن كه از هنرمندان پس از تست گريم عكس‌هايي گرفته مي‌شود تا در زماني ديگر براي گريم براساس آن عكس، گريم شوند. اين عكس‌ها در كارتابل آن شخصيت نگهداري مي‌شود تا گريمور در هر زماني تصميم به خلق چهره آن هنرمند براساس طراحي گريمش گرفت چيزي شبيه آن چهره اوليه خلق شود. مقاطع سني مختلف و زمان‌هاي مختلف همه و همه اين مهم را بيشتر جلوه مي‌دهد تا بازيگر تنها براساس عكس گرفته شده از او گريم شود. مثلا در سريال مختارنامه تمامي سكانس‌ها پشت سر هم گرفته نمي‌شود و مثلا عوامل مجبور مي‌شدند تصوير يك بازيگر را قبل از ورود به يك كاخ امسال بگيرند و تصوير او را به واسطه آماده نبودن دكور كاخ 4 سال بعد بگيرند، اما گريم آن بازيگر بايد در طول اين 4 سال ذره‌اي تغيير نكند تا در ذهن بيننده كه اين تصوير را در چند لحظه مي‌بيند يكسان جلوه كند.
اين امر در مورد لباس هنرمندان نيز صدق مي‌كند، اما يك عكاس سريال با عكاسي از لباس‌ها در زمان‌هاي مختلف اين مشكل را براي سازندگان برطرف مي‌كند. دكور نيز همين وضعيت را دارد. يكي از وظايف عكاس يك سريال عكاسي از دكور در زمان‌هاي مختلف است. در واقع عكاس بايد روند رشد ساخت و ساز يك دكور را در قالب يك گزارش تصويري تهيه كند تا با مستندسازي مراحل پيشرفت مثلا براي ارائه به مراجع درخواست‌كننده مهيا باشد. البته همان طور كه مي‌دانيد وظيفه ديگر يك عكاس سريال تهيه عكس‌هاي تبليغاتي و مطبوعاتي است تا روابط عمومي سريال بتواند آن را در اختيار رسانه‌ها قرار دهد.
مي‌دانم كه عكاس‌ها زياد خاطره‌گوي خوبي نيستند، اما اگر خاطره‌اي در طول 6 سال عكاسي از اين سريال داشتيد بگوييد.
روز پاياني فيلمبرداري اين سريال قرار بر اين بود تا تصاوير مرتبط با صحراي كربلا تصويربرداري شوند. در پايان من از تمامي عوامل درخواست كردم براي گرفتن عكس يادگاري جايي گردهم بيايند. صحنه غريبي شده بود. قرار بود تيمي كه نزديك به 6 سال با يكديگر نفس به نفس كار كرده بودند با هم خداحافظي كنند. آن عكس يادگاري گرفته شد، اما بعد از آن بود كه عكس‌هاي يادگاري گرفتن عوامل آغاز شد. شايد بيشترين عكس‌هاي يادگاري كه من در زندگي‌ام گرفتم در آن روز خلاصه مي‌شد. شايد نزديك به 500 عكس يادگاري در چند ساعت گرفتم تا نشان به آن نشان شود كه تيم سازنده مختار در اين مدت چقدر به هم نزديك شده بود.
آندرانيك تيموريان هافبك 27 ساله و باتجربه تيم ملي كه افشين قطبي حساب ويژه‌اي روي توانايي‌هاي او باز كرده است، ابراز اميدواري مي‌كند كه با پيروزي بر عراق، راه قهرماني ايران در جام ملت‌هاي آسيا هموار شود.
اين هافبك جنگنده كه در كنار جواد نكونام كاپيتان تيم ملي فوتبال، وزنه اطمينان تيم در خط مياني به حساب مي‌آيند، در گفت‌وگو با «جام‌جم» از شرايط تيم ملي در پايان اردوي قطر و پيروزي بر آنگولا گفته است.
به فاصله چند روز تا شروع جام ملت‌هاي آسيا، پس از اردوي قطر و بازي اخير با آنگولا ، شرايط تيم ملي چگونه است؟
خدا را شكر، شرايط بسيار خوبي در تيم ملي به وجود آمده است و ما بعد از تمرين‌هاي خيلي خوب و سنگيني كه در قطر برگزار كرديم و 2 ديدار مفيد تداركاتي و كسب نتايجي قابل قبول، بسيار اميدواريم كه گام اول را در جام ملت‌ها، كاملا محكم برداريم و با شارژ مثبت روحي اخير، يعني پيروزي بر آنگولا، عراق را هم با پيروزي پشت سر بگذاريم و حركت در مسير قهرماني را آغاز كنيم. در حقيقت در اين مسير، گل نخوردن را نيز تمرين كرديم.
پس شما هم ايران را شانس قهرماني ارزيابي مي‌كنيد؟
اين روزها از هر روزنامه يا خبرگزاري كه با من يا ديگر اعضاي تيم ملي گفت‌وگو مي‌شود، يك پرسش مشترك از قلم نمي‌افتد و آن اين كه «آيا قهرمان مي‌شويم؟» بايد بگويم هر تيمي كه به مرحله نهايي جام ملت‌هاي آسيا رسيده است تنها با هدف كسب قهرماني به قطر پا مي‌گذارد و هيچ تيمي براي حذف شدن به ميدان نمي‌رود. ما هم از اين قاعده مستثنا نيستيم و همه سعي و تلاشمان را انجام خواهيم داد. البته پيش‌بيني قهرماني هيچ تيمي ممكن نيست چون شانس در فوتبال عامل مهمي است و كسي نمي‌تواند نقش آن را در موفقيت انكار كند.
شما در جام جهاني آلمان هم با آنگولا بازي كرده بوديد، تيم فعلي آنها چقدر مي‌توانست محك مناسبي براي ارزيابي ما باشد؟
تيمي كه در قطر با ما بازي كرد تيم اصلي آنگولا با تمام نفرات خوب خود، به جز 2 بازيكن مصدوم بود. اين تيم، خيلي خوب، قدرتمند و داراي كار با توپ عالي و در درگيري‌هاي فيزيكي كاملا جنگنده نشان داد. ضمن آن كه آنها بنابه نظر سرمربي خود در مصاف با ايران از ضدحمله‌هاي گزنده‌اي استفاده مي‌كردند كه بي‌شباهت به ضدحمله‌هاي سريع عراقي‌ها نبود. بازي خوب و پيروزي بر اين تيم قوي، ما را به لحاظ روحي احيا كرد.
عراق به عنوان مدافع عنوان قهرماني به همراه كره شمالي بازگشته از جام جهاني و امارات گروه سختي را در كنار ايران به وجود آورده‌اند. شانس ما در بين آنها چقدر است؟
خوشبختانه در آخرين بازي‌هاي خود مقابل عراق و كره شمالي، تيم ايران موفق بوده است. البته در بازي‌هاي سال‌هاي اخيرمان با اماراتي‌ها بدون هيچ دليل منطقي، بازي‌هايمان به حساسيت كشيده شده و كاملا گره خورده است تا فوتبال زيبايي در تقابل با اين تيم ارائه نكرده باشيم. اميدوارم در اين تورنمنت به لحاظ شخصيتي و بازي، كاملا بالاتر از آنها ظاهر شويم و با ارائه بازي زيبا، ضمن موفقيت در نتيجه‌گيري، شأن و جايگاه تيم ملي فوتبال خود را هم ارتقا دهيم.
بازي در پست هافبك راست در سيستم 3ـ3ـ4، برايت تازگي و دشواري نداشت؟
به هر حال سيستم مورد نظر افشين قطبي، همين 3ـ3ـ4 است و من طبق نظر او در بازوي راست بازي مي‌كنم. شايد در تيم ملي، سال‌ها به عنوان هافبك مياني و دفاعي كار كرده باشم ولي در فوتبال انگليس، 4 سال در پستي بازي كردم كه امروز قطبي برايم در نظر گرفته است. فكر مي‌كنم در اين پست در كارهاي تهاجمي خيلي راحت‌ترم. كارهاي دفاعي هم، بيشتر به تاكتيك‌هاي سرمربي و اين كه هر بازيكني چقدر بتواند خود را با نفر كناري‌اش هماهنگ كند، بستگي دارد. خدا را شكر در اين زمينه من مشكلي نمي‌بينم.
شما، نكونام و پژمان نوري در كنار يكديگر قرار گرفته‌ايد در حالي كه هر سه هم‌پست هستيد. اين قضيه مشكلي برايتان ايجاد نمي‌كند؟
خوشبختانه من و نكونام 8 سالي است كه به بازي در كنار هم عادت كرده‌ايم و به هماهنگي بسيار بالايي رسيده‌ايم. اين هماهنگي با بازيكنان ديگر هم كمابيش به وجود آمده است و روز به روز بيشتر مي‌شود. هماهنگي كه به آن اشاره مي‌كنيد در دو ديدار اخير، نمود خود را در سازمان دفاعي تيم نشان داد و ما در اين دو بازي گل نخورديم....
البته تحليل فني به عهده سرمربي و همكاران اوست ولي به نظر شخصي من، تيمي كه مي‌خواهد قهرمان شود اول بايد گل نخورد و بعد از فرصت‌هايي كه در طول 90 دقيقه ايجاد مي‌كند، بهره ببرد و به گل برسد. دفاع كردن منطقي بخشي از فوتبال است كه تيمي مثل اينتر با اتخاذ آن فاتح ليگ قهرمانان فوتبال اروپا هم شد. درست است تيم ما سيستمي تهاجمي را دنبال مي‌كند ولي همه به اين واقعيت رسيده‌ايم كه در وهله اول خيلي بايد مراقب حفظ دروازه تيم خودي باشيم.
همين يك ماه پيش جشن تولد 77 سالگي‌اش بود و بيش از نيم قرن است كه در تئاتر، سينما و تلويزيون خوش درخشيده است.سال 1337 با نمايش «وظيفه پزشك» براي نخستين بار روي صحنه رفت، 5 سال بعد در فيلم بلند سينمايي «خشت و آينه» ظاهر شد و در دهه 50 خورشيدي در قاب كوچك تلويزيون نيز به ايفاي نقش پرداخت.
جمشيد مشايخي كارنامه‌اي پرافتخار در عرصه بازيگري دارد كه نيازي به برشمردن آنها نيست. او چند سالي است تنها در مجموعه‌هاي تلويزيوني بازي مي‌كند ودر حال حاضر مشغول ايفاي نقش در سريال « تبريز مه آلود» با كارگرداني محمد رضا ورزي است . از اوضاع و احوال اين روزهاي سينما راضي نيست. بخش عمده‌اي از گفت‌وگوي ما با اين هنرمند پيشكسوت به همين گلايه‌ها اختصاص يافت.
شما مانند بقيه هنرمندان قديمي، كارتان را در جواني با تئاتر شروع كرديد و جالب اين كه اولين بار در نقش يك پيرمرد ظاهر شديد. حتي در دومين كارتان هم نقش يك پيرمرد را بازي كرديد. چطور با وجود سن كم و در اولين تجربه‌تان به اين نقش رسيديد؟
زماني كه اداره تئاتر رسما شروع به فعاليت كرد، قرار شد نمايشنامه‌اي به نام «وظيفه پزشك» اثر پير اندللو به كارگرداني علي نصيريان روي صحنه برود. در اين متن نقش زن مسني وجود داشت. از طرفي هنرپيشه‌ها و بازيگرهاي زن اداره تئاتر همه جوان بودند و متاسفانه هيچ كدام حاضر به ايفاي اين نقش نشدند. بنابراين يافتن خانم مسني كه مناسب اين نقش باشد تبديل به يك دردسر شد كه البته نصيريان با يك ابتكار نقش مادر (زن مسن) را تبديل به نقش پدر (مرد مسن) كرد، بعد هم دنبال شخصي مي‌گشت كه اين نقش را به او محول كند. شنگله از من خواست خودم را آزمايش كنم و من با اين كه جوان بودم با اشتياق نقش پدر را قبول و آن را بازي كردم. مرا گريم كردند، پير و پدر شدم. اين اولين كار صحنه‌اي من پس از استخدام در اين اداره بود. ضمن تمرين اين اثر، نمايشي نيز به كارگرداني عباس جوانمرد به نام «افعي طلايي» نوشته نصيريان براي پخش از تلويزيون تهران آماده مي‌شد. به پيشنهاد جوانمرد در آن نيز بازي كردم و اين بار هم در نقش يك پيرمرد ظاهر شدم. در اين كار يك فلاش‌بك وجود داشت. از اين قرار كه پيرمردي به دست قداره‌بند و زورگويي كشته مي‌شود. نقش پيرمرد به من محول شد. هيچ صحبت و كلامي هم در كار نبود، فقط گرفتن حس و بازي بدون كلام. با اين كه بازي حسي و بدون كلام، سخت‌تر از بازي با كلام است، آن هم در اولين تجربه‌هاي بازيگر، اما ظاهرا موفق بودم و خيلي خوب از عهده آن برآمدم. به هر حال اين دو نمايش اولين كارهاي من بود و با آنها به‌طور جدي وارد كار تئاتر شدم.
در سال‌هاي بعد و بازي‌هاي ديگرتان هم (بخصوص در سينما) با وجود جواني همچنان نقش پدر، خان دايي و حتي پدربزرگ‌ها را بازي كرديد، مثلا حدود 30 سالگي نقش خان دايي را در قيصربازي كرديد. اين نقش آنقدر با شما عجين مي‌شود كه پدر سينماي ايران لقب مي‌گيريد، اما واقعا چرا سال‌ها در اين نقش تكرار شديد؟
البته من در فيلم‌هايي هم بازي كرده‌ام كه پدر يا پدربزرگ نبودم، مثل فيلم‌هاي طلوع، شازده احتجاب، نفرين و چشمه، اما گويا اين پدر و پدربزرگ بودن من، بيشتر به چشم مردم آمده و ديده شده است. در همين سريال هزاردستان، رضا تفنگچي يا رضا خوشنويس جواني است كه هنوز پدر هم نشده يا در سريال عشق گمشده با اين كه نقش پدر را داشتم، اما باز شخصيت خاصي بود. واقعا اين طور نبوده كه هميشه در نقش پدر يا پيرمرد بازي كرده باشم. درست است كه اولين كارم در اين عرصه با نقش يك پيرمرد كليد خورد و بعد هم گاهي در اين نقش ظاهر مي‌شدم، اما هميشه اين‌طور نبوده و لابه‌لاي چنين نقشي، نقش‌هاي ديگر هم زياد داشتم، اما همان‌طور كه گفتم شايد به چشم مردم نيامده و به آن توجه نكردند يا نخواستند قبول كنند.
اما برخلاف گذشته، الان كه به اين سن و سال (سن پدربزرگي) رسيده‌ايد، كمتر در اين نقش (كه مناسب سن خودتان است) روي پرده سينما ديده مي‌شويد. به عبارت ديگر متاسفانه حضور كمرنگي در سينما داريد. چرا؟
شايد علتش اين باشد كه در سناريوها نقش پدربزرگي كه امثال من بتوانند بازي كنند يا خيلي كم است يا اصلا وجود ندارد. البته اين هم صددرصدي نيست، يعني الان هم گاهي در چنين نقشي ظاهر مي‌شوم؛ مثلا الان در فيلم «سيزده 59» نقش يك پروفسور را بازي مي‌كنم كه مرد مسني است. اين پروفسور به جواني علاقه پيدا مي‌كند و او را همچون نوه خود مي‌داند. منظورم اين است كه در فيلم هم چنين نقش و حس و حال و نقش پدربزرگي وجود دارد. در همين سريال تبريز مه آلود آقاي وزيري هم كه فعلا در حال بازي در آن هستم، نقش عيسي قائم‌مقام را بازي مي‌كنم كه پدر ابوالقاسم فراهاني و مرد پيري است. آنقدر پير كه آقاي محمد مطيع نقش پسر مرا بازي مي‌كند.
منظورم سينما بود نه تلويزيون.
بله. در سينما كمتر به ايفاي نقش مي‌پردازم.
علاوه بر اين در سال‌هاي اخير حضور پدربزرگ‌هايي باصفا، مهربان، باتجربه و دوست داشتني اگر نگوييم در فيلم‌هايمان ناياب است، اما خيلي كمرنگ شده و متاسفانه تا حد زيادي به سمت لودگي تغيير جهت داده است. نظرتان در اين باره چيست؟
بله، من هم با نظر شما موافقم و اين را قبول دارم، اما نمي‌دانم علت اين امر، نگاه نادرست نويسنده‌هاي امروزي به پدربزرگ و مادربزرگ است يا چنين پيرهاي روحاني و دوست‌داشتني را اصلا به خاطر ندارند. نمي‌دانم چرا همان‌طور كه شما گفتيد اين رابطه زيبا الان توي فيلم‌ها ديده نمي‌شود. سال 64 من نقش پدربزرگي را بازي كردم كه رابطه خوب و زيبايي با نوه‌اش داشت، اما الان چنين رابطه‌هايي در فيلم‌هاي ما ديده نمي‌شوند. شايد بايد علت و چرايي آن را از روان‌شناسان و جامعه‌شناسان پرسيد.
روان‌شناسان و جامعه‌شناسان؟!
بله، چون شايد علت عمده آن تغيير شكل و نظام خانواده باشد. قديم، شب جمعه كه مي‌رسيد يا هر مناسبت ديگري مثل عيد، همه مي‌رفتند ديدن بزرگ‌تر فاميل يعني پدربزرگ و مادربزرگ.
روابط انساني زيبايي در گذشته چه در بين فاميل و چه همسايه‌ها حاكم بود. همسايه‌ها براي عزا، بيماري و عروسي كنار هم و كمك هم بودند، اما الان همسايه، همسايه را نمي‌شناسد. هر كسي دارد براي خودش زندگي مي‌كند. دوستي ديگر معنا و مفهومي ندارد. دوستي الان به اين معناست كه آن آقا چقدر مي‌تواند به من نفع برساند و چنانچه اين نفع رساندن نباشد، دوستي معنايي ندارد و متاسفانه آنچه امروز در فيلم‌هايمان شاهد آن هستيم، بازتاب همين‌هاست. فيلم‌هايي كه مي‌سازيم همه شبيه هم هستند. شما در فيلم‌ها عشق نمي‌بينيد، آنچه مي‌بينيد هوس است. اين پسر از آن دختر خوشش مي‌آيد و آن دختر از اين پسر. از چه چيز هم خوششان آمده؟! از قيافه يكديگر! آخر اين آدم چند سال ديگر پير مي‌شود و اين قيافه هم از بين مي‌رود! تو اگر عاشق مي‌شوي، عاشق روحش بشو. اين روح است كه تكامل مي‌يابد و زيباتر مي‌شود. اخلاق است كه پير نمي‌شود. اصلا معلوم است ما در اين فيلم‌ها چه چيزي ياد فرزندان‌مان مي‌دهيم؟!
مشايخي: پيشكسوتان عرصه هنر، با انتقال تجربيات خود به جوانان مي‌توانند تاثير بسزايي در بهبود وضعيت سينما داشته باشند و شايد همين امر بتواند وضعيت اين هنر را بهبود بخشد
متاسفانه اين در موسيقي پاپ ما هم ديده مي‌شود. بنده يك روز با جوان وكيلي كه از دوستان من است شمال مي‌رفتيم. يك سي‌دي برايم در ضبط ماشينش گذاشت كه خواننده مي‌خواند رفتي به درك/ مثل تو زياده...! آخر مگر قلب انسان طويله است؟! مگر مي‌شود به همين راحتي عاشق چند نفر شد؟! عاشق يك نفر ديگر هم نه، صدنفر. حضرت حافظ مي‌گويد: اگر برجاي من غيري گزيند دوست حاكم اوست/ حرامم باد اگر من جان به جاي دوست بگزينم. عشق اين است. اين عشق ديگر كهنه نمي‌شود. عشق اگر واقعي باشد هيچ وقت كهنه نمي‌شود. عشق تنها عشق به جنس مخالف هم نيست. عشق به خدا، به مادر، به فرزند، اينها هم عشق است و مي‌تواند به بهترين نحو در فيلم‌ها و آثار هنري‌مان نمايش داده شود.
ما از رنگ طبيعت كه رنگ زندگي، راستي و سادگي است، فاصله گرفته‌ايم و رنگ مصنوعي به خود گرفته‌ايم. رنگ دروغ، تظاهر، تملق و چاپلوسي. روستايي‌ها را ببينيد. تملق و دروغ نمي‌گويند. روستايي ساده و پاك است. اهل تملق و تظاهر نيست. خانه‌اش بروي، هماني را كه دارد، جلويت مي‌گذارد، اما ما از خودمان، خود اصيل و انساني خودمان دور شده‌ايم و اين وظيفه هنرمند است كه مردم را به حقيقت، حقيقتي كه رنگ باخته، برساند.
چرا نمود عشق در سينماي ما تا اين حد سطحي و مبتذل شده؟ به نظر شما ايراد كار كجاست؟
يا نويسنده فيلمنامه عشق را نمي‌شناسد يا آن را خوب مي‌شناسد، اما تهيه‌كننده از او مي‌خواهد كه آن را طوري بنويسد كه او دلش مي‌خواهد، يعني طوري كه به ظاهر گيراتر باشد كه البته من اين را قبول ندارم و مي‌گويم يك اثر هنري، تماشاگر را جذب مي‌كند البته اگر هنري باشد. ممكن است يك برنامه غيرهنري باشد، اما افراد زيادي براي ديدنش صف بكشند. اين ملاك خوب بودن آن اثر يا فيلم نيست، چون اصلا كميت يعني تعداد افرادي كه آن اثر را تماشا مي‌كنند و ملاك نيست.
پس چه چيزي ملاك خوب بودن يك اثر هنري است؟ يا به عبارت ديگر هنر چه ويژگيهايي دارد كه بتوان هنري بودن يا نبودن يك اثر را با آن سنجيد؟
اگر در يك اثر هنري اين 4 نكته مستتر بود مي‌توان آن را اثري خوب و باكيفيت دانست: قابل فهم براي اكثريت متوسط از لحاظ شعور باشد، ايده و فلسفه جديدي را ارائه بدهد، مبتذل نباشد و در نهايت اميدواركننده باشد. به عبارت ديگر و در مفهومي كلي‌تر، هنر اولا بايد انسان را به فكر وادار كند و ثانيا انسان را به حقيقت برساند. من به اين اعتقاد دارم و مي‌گويم اگر يك اثر انسان را به اين دو نرساند، يك اثر هنري نيست و اين را هم از بزرگان ادب كشورمان ياد گرفته‌ام كه انسان‌هاي برجسته‌اي در سطح جهان هستند. به اين بيت حضرت حافظ توجه كنيد: من كه ملول گشتمي از نفس فرشتگان / قال و مقال عالمي مي‌كشم از براي تو... حقيقت اين است! اين شعر آدم را به فكر وامي‌دارد و حقيقت را به او نشان مي‌دهد... براي تو... اين تو كيست؟ حافظ مي‌گويد براي تو درد مي‌كشم، اي عزيز من! براي تو كه عاشقت هستم. حافظ در اين بيت دست مي‌گذارد روي حقيقت. اين يك اثر هنري است! اگر ما آثار بزرگان ادب را خوانده باشيم عشق را مي‌شناسيم، اما نمي‌خوانيم و به گفته و آموزه آنها توجهي نداريم. آيا كسي كه اسيد مي‌پاشد روي صورت دختري و او را براي هميشه نابود مي‌كند واقعا عاشق است؟! نه، اين تنها يك هوس است. عاشق، سلامت معشوق را مي‌خواهد، پيروزي او را مي‌خواهد، نه اين كه اسيد بپاشد توي صورتش و نابودش كند. اين عشق نيست. به قول مولانا: عاشقي نيست شدن باشد از هستي خود / همچو شمع از شرر عشق گدازان بودن/ عشق دردي است كه هم درد بود دايه او/ با چنين درد نشايد پي درمان بودن.
فرموديد يا فيلمنامه‌نويس عشق را نمي‌شناسد يا تهيه كننده اين طور مي‌خواهد. به نظرتان ما نويسنده خوب كم داريم؟
اتفاقا برعكس. ما نويسنده خوب زياد داريم. اصلا ما در همه رشته‌هاي ادبي و هنري در ايران نابغه زياد داريم. در اين بحثي نيست، اما اين تهيه‌كننده است كه به دلايل خاصي ازجمله فروش بيشتر، از نويسنده يك كار ساده، مبتذل و بي‌ارزش مي‌خواهد يا اين كه به خاطر يك رابطه، نوشته يك نفر (دوستي، آشنايي، فاميلي) را مي‌آورند و فيلم مي‌كنند وگرنه جوان‌هايي هستند كه حرف‌ها و طرح‌هاي بسيار زيبايي دارند. چطور حرف و ايده آنها فيلم نمي‌شود. متاسفانه رابطه‌هايي كه حاكم هستند، اجازه ورود اين جوان‌هاي هنرمند را به عرصه نمي‌دهند. ظاهرا الان پول و رابطه حرف اول را در صنعت فيلمسازي ما مي‌زند.
ما در تئاتر هم هنرمندان بزرگي داريم كه با وجود سال‌ها زحمت و تلاش، به سينما راه پيدا نمي‌كنند، آن هم به خاطر همين رابطه‌بازي‌ها و باندبازي‌ها.
درباره اين رابطه بازي‌ها بيشتر برايمان توضيح مي‌دهيد؟ اين طور به نظر مي‌آيد كه فضاي كنوني سينما برايتان آزاردهنده است؟
ببينيد خيلي‌ها هستند كه در كار و حرفه خودشان موفقند، ولي اين ربطي به هنر ندارد. يك نفر فرزند، خواهرزاده يا آشناي من است، ولي استعدادي در زمينه كارهاي هنري ندارد و من تنها به اين خاطر كه موقعيتي در سينما دارم، بخواهم او را به زور بياورم و وارد اين معركه كنم، اين درست نيست و من اين را قبول ندارم. ما جوان‌هاي زيادي داريم كه تحصيلكرده رشته سينما و تئاترند، درس خوانده‌اند و زحمت كشيده‌اند يا ميانسالان و كهنسالان هنرمندي كه بيكارند، اما يكباره مي‌بينيم كه يك آقاي كارگرداني در جايي بيرون از استوديو، آقا يا خانمي را ديده و هوس كرده او را بياورد جلوي دوربين. با اين اوضاع بايد در همه دانشگاه‌ها و تئاترها را بست. اگر همه هنرمند، نقاش و بازيگرند، ديگر به اينها احتياجي نداريم. براي شاعر شدن، نقاش شدن و هنرمند شدن علاوه بر آن سعي و تلاش و تحصيل، استعداد هم نياز هست، اما به اين استعداد هم توجهي نداريم و فقط به خاطر مسائلي كه نمي‌خواهم عنوان كنم عده‌اي را مي‌آوريم جلوي دوربين.
خب همان‌طور كه خودتان گفتيد، تهيه‌كننده مي‌گويد چون مردم اين فيلم‌ها را دوست دارند، ما هم آنها را مي‌سازيم.
بله، اتفاقا يك نوع ابتذال همين است كه ذهن و سليقه مردم را به ساده‌پسندي سوق بدهيم. با اين حال فكر مي‌كنم ديگر مردم ما هم خيلي به اين آثار سينمايي پيش‌پا افتاده توجه نمي‌كنند. آمار پايين فروش فيلم‌ها اين را نشان مي‌دهد. اما در اين ميان متاسفانه يك كار سنگين و باارزش هم كمتر با استقبال روبه‌رو مي‌شود. كاري كرده‌ايم كه آنان حوصله فكر كردن ندارند. يك اثر هنري مثل شعر است، شما وقتي شعر حافظ و مولانا را مي‌خوانيد بايد درباره آن فكر و تامل كنيد. اگر نفهميديد بايد برويد پيش يك حافظ‌شناس و مولوي شناس تا آن را برايتان معنا كند، يا بنشينيد با دوستانتان بحث كنيد. وقتي يك اثر هنري را مي‌بينيم شايد لازم باشد آن را چندين بار ببينيم چون ما را به فكر وا مي‌دارد.
خب اين ساده نيست، زحمت دارد و مردمي كه ساده‌پسند شدند به راحتي زير بار اين زحمت نمي‌روند.
اين وضعيت چقدر تقصير مردم است و چه مقدار از آن به گردن هنرمندان و مسوولان اين عرصه است؟
مردم گناهي ندارند، گناه را ما مي‌كنيم كه اثر ضعيفي ارائه مي‌دهيم. همين حاكم بودن رابطه كه گفتم، كار را به اينجا كشانيده است. وقتي شما كارهاي خيلي ساده را ببينيد و بشنويد به آن عادت مي‌كنيد. الان كار ساده ديدن و شنيدن عادت مردم شده. موسيقي هم همين‌طور است؛ يك شعر ضعيف، يك خواننده ضعيف و يك آهنگ ضعيف كه نتيجه‌اش مي‌شود يك كار ضعيف. حالا ممكن است يك فيلم كمدي روي پرده سينما بگذاريم كه هيچ ارزش هنري ندارد ولي تعداد زيادي بروند تماشايش كنند و فروش خوبي پيدا كند. چرا؟ چون تماشاگر اين طور فكر مي‌كند كه: بيكار توي خانه نشسته‌ايم كه چه، برويم اين فيلم را ببينيم و كمي بخنديم. منظورم اين است كه براي خنديدن و سرگرمي مي‌روند! من نمي‌خواهم بگويم كار كمدي نكنيم، اما يك اثر هنري چه كمدي، چه درام و تراژدي بايد انسان را تحت تاثير قرار بدهد. ولي چنين كمدي‌اي يك اثر هنري نيست بلكه اثر بي‌ربطي است كه اگر معركه‌گيري اسمش را بگذاريم، برايش مناسب‌تر است. يك اثر كمدي غيرهنري درست مثل اين است كه يكي از اعضاي خانواده ادا در بياورد و بقيه را بخنداند، اين كه هنر نيست. بنده يك وقت مطلبي را از عزيزي كه برايش احترام هم قائلم خواندم كه گفته بود من نمي‌خواهم تماشاچي را تحت تاثير قرار بدهم. تماشاچي مي‌تواند توي سالن بنشيند و تخمه بخورد (شايد حرف هم بزند) و آن فيلم يا نمايشنامه را هم تماشا كند، اما من مي‌گويم مگر تماشاچي رفته سيرك يا يكي معركه گرفته و او تماشا مي‌كند كه هر كاري دلش خواست انجام بدهد. براي ديدن يك اثر هنري بايد سكوت و تامل كرد و تحت تاثير قرار گرفت؛ اگر تماشاگر از يك اثر تاثير نپذيرد، تقصير هنرمند و سازنده آن اثر است كه به وظيفه‌اش عمل نكرده.
يعني در اين فضا فيلم باارزش فروشي ندارد؟
من به شما قول مي‌دهم اگر فيلمي باارزش باشد، فروش هم مي‌كند. اين كه ما بياييم يك فيلم بي‌ارزش و سطح پايين بسازيم و بعد از آن دفاع هم بكنيم كه درست نيست. ما چون دنبال حقيقت نيستيم، وقتي كار اشتباهي انجام مي‌دهيم، نمي‌گوييم اشتباه كرديم برعكس از آن دفاع هم مي‌كنيم.
با توجه به اين كه شما از تئاتر به سينما و تلويزيون روي آورديد، به نظرتان تفاوتي ميان كساني كه پيش از سينما، تئاتر را تجربه كرده‌اند و آنها كه چنين تجربه‌اي ندارند، وجود دارد؟ و به عبارتي آيا اين ورود مرحله‌اي از تئاتر به سينما را مثبت ارزيابي مي‌كنيد يا چندان فرقي نمي‌كند؟
مطمئنا تفاوت زيادي بين اين دو وجود دارد؛ در تئاتر چيزهاي زيادي ياد مي‌گيريم؛ تئاتر به ما ياد مي‌دهد كه هيچ هستيم، هيچ بودن را در تئاتر ياد مي‌گيريم. همچنين ياد مي‌گيريم به كسي كه پيشكسوت ماست، احترام بگذاريم. ياد مي‌گيريم كه زحمت بكشيم و تلاش كنيم تا نمايش خوبي اجرا كنيم چون نمي‌توانيم و حق نداريم سر مردم را كلاه بگذاريم. در تئاتر كسي دنبال شهرت نيست، دنبال پول نيست. البته اين به آن معنا نيست كه كسي دنبال حقش نباشد، بلكه اين قضيه در حاشيه كار است. در تئاتراخلاق خوب حاكم است، اما اين طرف كه مي‌آييم مي‌بينيم خيلي‌ها مي‌گويند ما مي‌خواهيم بازي كنيم، مي‌پرسيم توي تئاتر بازي مي‌كني، مي‌گويد نه! مي‌خواهم توي سينما بازي كنم، مي‌فهمي كه دنبال كار و هنر نيست، دنبال شهرت است! يك نفر را نمي‌بيني كه بيايد و بگويد: مرا به آقاي حميد سمندريان، استاد بزرگ مسلم تئاتر ايران معرفي كنيد تا اگر استعداد داشتم، ايشان مرا به عنوان شاگردش و در كلاس‌هايش بپذيرد؛ همه مي‌خواهند بيايند جلوي دوربين!
در حالي كه نمي‌دانند بازيگري مثل ويولن زدن است. كمتر كسي دنبال اين ساز مي‌رود چون پرده ندارد و بنابراين اگر حتي كمي اشتباه كني، جيغ مي‌كشد و حالت را بد مي‌كند. بازيگري هم همين قدر حساس است، اما اين حساسيت را بعضي‌ها درك نكردند و نمي‌كنند و حاضرند به هر قيمتي كه شده وارد اين ميدان شوند. شهرت چيز خوبي نيست. من عقيده دارم اگر روزي كسي قرار باشد به اين كار رو كند بايد عاشق باشد؛ بايد عاشق كاري باشد كه مي‌خواهد انجام بدهد. آدم عاشق با مسائل بهتر كنار مي‌آيد. وقتي به دنبال شهرت رفت، هم به خود و هم به جامعه‌اش لطمه مي‌زند.
به هر حال عرض من اين است كه نبايد در عرصه هنر، آدم‌هايي وارد شوند كه احترامي براي آن قائل نيستند. به‌عبارتي آدم‌هاي كوچك لايق حضور در وادي پاك هنر نيستند، چون به درست يا غلط، هنرمندان سينما و تلويزيون و بين ورزشكارها هم فوتباليست‌ها، الگو مي‌شوند. خب، آدم وقتي مي‌داند كه الگو مي‌شود بايد اخلاق خوب هم داشته باشد. الگو بايد از هر جهت الگوي خوبي باشد. حافظ مي‌گويد: قلندران حقيقت به نيم جو نخرند / قباي اطلس آن كس كه از هنر عاري است. اين بيت را يكي از اساتيد ادب اين سرزمين، اين‌طور تفسير كرده كه در زمان حضرت حافظ به فضيلت مي‌گفتند هنر. يعني هر كس فضيلت دارد، هنرمند است. بنده اين را صددرصد قبول دارم آن كه فضيلت دارد، هنر دارد، اما كسي كه كار هنري مي‌كند، لزوما فضيلت ندارد. آن كارگر محترم شهرداري كه زباله خانه‌ها را جمع مي‌كند و اخلاق دارد، ادب دارد، دروغ نمي‌گويد، دزدي نمي‌كند و به ناموس كسي بد نگاه نمي‌كند، خب اين فضيلت دارد؛ اين هنرمند است.
خيلي از پيشكسوت‌هاي اين عرصه، آموزشگاه بازيگري يا گروهي هنري راه انداخته‌اند. شما به دنبال اين نبوديد تا اين نگاه خاص خود را جوري در سينما اشاعه دهيد؟
مشايخي: در تئاتر چيزهاي زيادي ياد گرفتم، تئاتر به من آموخت كه هيچ هستم، به پيشكسوت ها احترام بگذارم ، زحمت زيادي بكشم ، تلاش كنم تا نمايش خوبي روي صحنه ببرم ، دنبال شهرت نباشم و پول برايم اهميت نداشته باشد
اتفاقا من سال‌ها پيش به يكي از عزيزان (آقاي اوسيوند) گفتم بيا با هم يك گروه همفكر هنري تشكيل بدهيم با افرادي كه عاشق مردم و مملكت هستند و آدم‌هايي كه دنبال فساد نيستند. البته اين را براي خودم نگفتم و اشاره كردم كه من پير شدم و بايد كنار بروم. اين را براي شما، شماي كارگردان، فيلمبردار، طراح دكور و... مي‌گويم. براي اين كه بتوانيد در محيطي پاك و امن فعاليت كنيد. گفتم حتي اين عزيزي كه براي ما چاي مي‌آورد و غذا درست مي‌كند، در كار ما موثر است. اگر او همين كارها را با مهرباني براي ما انجام ندهد، در روحيه ما تاثير منفي مي‌گذارد و كار ما هم خراب مي‌شود و اين يعني همه اينها به هم ربط دارد. بايد ما كارمان درست شود. در حرفه ما يك فرد به تنهايي نمي‌تواند بگويد من درست كار مي‌كنم، يعني فايده‌اي هم ندارد، بايد كار همه ما درست باشد، نه كار من. هدف من از تشكيل چنين گروهي هم رسيدن به همين بود كه متاسفانه به دلايلي اين گروه شكل نگرفت.
اما مگر خانه سينما يا نهادهاي دولتي نظارتي بر اين عرصه و فعاليت‌هايش ندارند؟
الان خانه سينما هست و همه رشته‌ها هم انجمن دارند، اما مشكل اينجاست كه تا به امروز هيچ انجمني نتوانسته بگويد: اين آقايي كه مي‌خواهد كارگرداني كند، بيايد اول ما امتحانش كنيم، اگر در امتحان ما قبول شد بعد بيايد كارگرداني كند يا اين خانم يا آقايي كه مي‌خواهد بازي كند، اول بيايد انجمن بازيگران او را تست كند و مطمئن شود او بازيگر است بعد برود بازي كند. من نمي‌فهمم وقتي اين كارها نمي‌شود پس اين انجمن‌ها براي چه كاري تاسيس شدند. جالب اين كه زورشان نمي‌رسد نه اين كه نخواهند! خيلي جالب است ها! هر كسي، هر كسي را بخواهد از توي خيابان مي‌آورد جلوي دوربين.
من نمي‌دانم پس اين انجمن بازيگري كه مي‌گويند حافظ منافع بازيگران است براي چه به وجود آمده است؟ تازه اگر بخواهد اقدامي هم بكند، كسي به آن توجهي نمي‌كند و هر كسي كار خودش را مي‌كند. پس اصلا اينها را بگذاريم كنار ديگر و هر كس هر كاري دلش خواست بكند! چه نيازي به انجمن؟!
يعني هيچ قانون و مصوبه‌اي هم در اين زمينه وجود ندارد؟
نه متاسفانه، الان چنين قانوني وجود ندارد وگرنه بايد همين طور باشد، بايد قانوني وجود داشته باشد كه فرضا شما آقايي كه مي‌خواهي فيلم بسازي، بايد بازيگرت را انجمن بازيگران تاييد كند. چنين قانوني نيست كه هر كسي بدون كمترين تجربه‌اي وارد اين عرصه مي‌شود.
اما اين طور هم كه نمي‌شود، بالاخره بايد يك حساب و كتابي باشد. به هر حال انجمن حافظ منافع بازيگران است، درست نيست نقشي را كه حق يك بازيگر است، به يك آدم تازه وارد بي‌تجربه بدهند، آن وقت بازيگران باتجربه و پيشكسوت ما بيكار بمانند يا مجبور شوند هر فيلمنامه و هر پيشنهاد نازلي را قبول كنند.
فضاي كنوني بازيگري براي شما كه پيشكسوت هستيد با گذشته چه فرقي كرده است؟
متاسفانه سينماي كنوني ما در دست تهيه‌كنندگاني است كه بيشتر ترجيح مي‌دهند از بازيگران خوش‌چهره و جوان استفاده كنند، چرا كه برگشت سرمايه براي آنها از هر چيز مهم‌تر است. به هر حال اين گيشه است كه هنر را تسخير كرده است. باور كنيد خيلي از بازيگرها پيش من گلايه و درددل مي‌كنند كه فرضا من مجبور شدم اين كار را قبول كنم. 8 تا سناريو به من دادند و من ديدم بين اينها باز اين يكي بهتر است، خوب نيست ولي چون مجبورم بايد يكي را انتخاب كنم. خب حق هم دارند از كجا بياورند و زندگي كنند، پول هم ندارند كه بروند و حداقل يك دكان باز كنند. سناريوي خوب هم بهشان پيشنهاد نشده؛ اصلا سناريوهاي خوب مال بازيگران جوان خوش‌تيپ و خوش‌چهره است. اگر خيلي از هنرمندان بزرگ را در جايي و نقشي مي‌بينيد كه بسيار كوچك‌تر از حد و اندازه آنهاست علتش همين است. بنده خودم هم گرفتار اين مشكل هستم. باور كنيد از خدا مي‌خواستم يك پولي داشتم و مي‌رفتم يك دكه باز مي‌كردم و بيشتر از اين توي اين عرصه نمي‌ماندم، اما پولش را ندارم. الان اگر شما منزل ما بياييد، 10 تا سناريو به شما نشان مي‌دهم كه خواندم و ديدم فايده‌اي ندارد، ولي بالاخره چي؟! اين طور كه نمي‌شود، بايد يازدهمي را قبول كنم وگرنه از كجا بياورم و زندگي كنم. ديگران هم همين‌طورند.
راز ماندگاري هنرمندان واقعي اين عرصه را در چه مي‌بينيد؟
ببينيد، ما هنرمندان وظيفه سنگيني به عهده داريم. بايد مطالعه كنيم، با آدم‌هاي مختلف روبه‌رو شويم، براي نوشتن يك سناريو همه اقشار جامعه را در سراسر كشور بشناسيم و با فرهنگ همه مردم در شهرهاي مختلف و روستاها آشنا شويم، كتاب بخوانيم، تاريخ، جامعه‌شناسي و روان‌شناسي بخوانيم و بدانيم. اين اطلاعات كه در يك نفر جمع شود، مي‌شود علي حاتمي، ناصر تقوايي، مسعود كيميايي، بهرام بيضايي و بهمن فرمان‌آرا، يعني ماندگار مي‌شود. اينها زحمت كشيدند كه به اينجا رسيدند. البته كارگردان‌هاي جواني هم داريم كه خوش درخشيدند مثل حاتمي‌كيا كه كارگردان جوان برجسته‌اي است. ما احتياج به هنرمنداني داريم كه خودشان را متعهد بدانند.
پيشكسوت بودن براي شما چه مفهومي دارد؟
پيشكسوت فقط آن كسي نيست كه از نظر سني از شما بزرگ‌تر و سابقه‌اش در كار از شما بيشتر باشد. پيشكسوت بايد از نظر اخلاقي هم پيشكسوت باشد. ممكن است يك نفر سابقه‌اش از من بيشتر باشد ولي اخلاق نداشته باشد. اين پيشكسوت نيست. پيشكسوت واقعي پيشكسوتي است كه اخلاق دارد و رفتارش درست است. اين طور نيست كه ما بگوييم چون سن‌مان از شما جوان‌ها بيشتر است، پس شما بايد احترام ما را نگه داريد. نه، احترام ما دست خودمان است. مثلا آقاي سمندريان يك پيشكسوت واقعي است. اولا معلم خود بنده بوده و ثانيا معلم خيلي‌ها، شايد 98 درصد بازيگران تئاتر شاگرد ايشان بودند. سمندريان نظير ندارد، خيلي بزرگ است و من تا آخر عمر براي ايشان احترام ويژه‌اي قائلم و دست اين معلم بزرگ را از دور مي‌بوسم. به او هم نمي‌گويم استاد چون ايشان يك هنرمند است، چون استادي كنار او كم مي‌آورد. درجه هنري‌اش بالاتر از استادي‌اش است. شما هيچ وقت به سعدي و حافظ مي‌گوييد استاد سعدي يا استاد حافظ ؟!
به نظرتان پيشكسوتان چه تاثيري مي‌توانند در بهبود وضعيت فعلي سينما داشته باشند؟
به نظر من پيشكسوتان عرصه هنر، با انتقال تجربيات خود به جوانان، مي‌توانند تاثير بسزايي در بهبود وضعيت سينما داشته باشند و شايد همين امر بتواند وضعيت سينما را به كلي تغيير دهد.
استاد مدت‌هاست شما را در تئاتر نمي‌بينيم، علت خاصي دارد؟ آيا با تئاتر خداحافظي كرده‌ايد؟
نه اصلا، ما كه عاشق تئاتريم. آخرين بازي من مربوط به 11 ـ 10 سال پيش است كه در نمايش «شب روي سنگفرش خيس» نوشته اكبر رادي و به كارگرداني هادي مرزبان بازي كردم. البته 2 سال بعد از آن هم در اصفهان در نمايش مير عشق به كارگرداني هادي مرزبان بازي كردم. من هيچ مشكلي با تئاتر ندارم بلكه عاشق آن هستم. مطمئنا اگر با اجراي اين نمايش موافقت كنند و عمري باشد حتما در آن بازي خواهم كرد.
و حرف آخر؟
اينها درددل‌هاي من بود. شايد عده‌اي هم از اين حرفهاي من ناراحت بشوند ولي من يك وظيفه‌اي در جامعه دارم و در قبال مردم ايران كه ولي نعمت من هستند متعهد و مسوول هستم و بايد هر كاري از دستم بر مي‌آيد در اين زمينه انجام بدهم ولو با گفتن برخي حقايق كه به مذاق بعضي هم خوش نيايد. اما گفتن و دانستن اولين قدم در جهت رفع اوضاع و بهبود شرايط است.
پس از 30 سال كار تئاتر و تدريس در دانشكده‌هاي هنري، تازه‌ترين نمايش امير دژاكام با عنوان يك دامان ماه و ستاره كه اين روزها در تالار وحدت اجرا مي‌شود، نشان از پختگي و تكامل شيوه نمايش ايراني در كارنامه هنري او دارد.
دژاكام بر مبناي واقعه عاشورا و تداخل‌هاي زماني و روايتي، شيوه اجرايي شبيه‌خواني را در تصويرسازي‌هاي جذاب و چشمنواز ارائه داده است. نمايش يك دامان ماه و ستاره با تصويري پيچيده از يزيد و گزينش زباني متنوع براي نشان‌دادن تفاوت شخصيت‌ها، روايتي به‌روز شده از يك واقعه مهم در تاريخ اسلام را ارائه كرده است.
درباره روند شكل‌گيري اين نمايش توضيح دهيد. آيا اين كار به شما سفارش داده شد؟
من از سال 64 تا به امروز دارم روي نمايش‌هاي ايراني در 3 شاخه نقالي، تخت‌حوضي و شبيه‌خواني كار مي‌كنم. در نقالي من حدود 10 كار اجرا كرده‌ام. در تخت‌حوضي آثاري چون دزد دريايي و مرد نيك را روي صحنه آورده‌ام. شمس، همزاد، شهرزاد، ضيافت شيطان و... در عرصه تعزيه بوده‌اند.
بعد از نمايش خليج فارس حدود 2 سال كار نكردم، پس از اين مدت 3 نمايشنامه خارجي را به مركز هنرهاي نمايشي پيشنهاد دادم كه 2تاي آنها رد و سومي پذيرفته شد كه به دليل زمان محدود نتوانستم آن را اجرا كنم. همين دليل اين متن را به بنياد رودكي پيشنهاد دادم و نتيجه‌اش چيزي شد كه امروز مي‌بينيد. در واقع اين خواست خودم بود و نه سفارش از سوي نهاد يا سازماني.
در اين متن همنشيني نمايش ايراني را با عناصر مدرن تئاتر مي‌بينيم كه خوب از كاردرآمده است. درباره آن توضيح دهيد.
خب شما حكمي را صادر كرديد كه من بايد به آن جواب دهم و اين عادلانه نيست (مي‌خندد). البته در جوابتان بايد بگويم عناصري كه شما در اين كار ديديد، بالنده شده و تكامل‌يافته عناصر نمايش ايراني است. اگر از من بپرسيد كه آيا در اين كار دارم به سمت فناوري‌هاي روز مي‌روم، مي‌گويم بله درست است. اما اگر بپرسيد مكتب و روشي كه من در اين كار پي گرفتم چيست؟ مي‌گويم شبيه‌خواني.
يعني اين نمايش را همان شبيه‌خواني ناب مي‌دانيد كه تنها در آن از توانايي‌هاي فني امروز استفاده شده است؟
بله. براي مثال ما رفتيم به اين سمت كه مثلا افكت چطور مي‌تواند در شبيه‌خواني امروزي شود. به اعتقاد من افكت در نمايش شبيه‌خواني از گذشته دور وجود داشته است. براي مثال در مجلس شبيه‌خواني 72 نفر يكي نيزه‌اي را به زمين كربلا مي‌زند و از زمين خون مي‌جوشد، اين يك افكت است، يا مثلا سر طفلان مسلم بريده مي‌شود و بعد از گردن آنها خون مي‌آيد؛ اين يك نمونه ديگر از افكت است. نمونه بعدي كه برايتان مثال مي‌زنم مربوط مي‌شود به زماني كه جنيان به صحنه مي‌آيند، آنها كلاهي دارند كه كمي بالاتر از سرشان است و از قسمت بالاي سرشان آتشي روشن است و همين تصوير آنها را مثل شمعي مي‌كند كه در حال سوختن است اين هم نمونه سوم افكت، ما از اينها نتيجه مي‌گيريم كه افكت در نمايش ايراني وجود داشته و ما آنها را تنها پرورش داده‌ايم.
شما در تصويرسازي‌ها هم آيا پيرو همين نشانه‌‌هاي بيرون‌آمده از دل نمايش‌هاي ايراني بوديد؟
درباره تصاوير مي‌توانم بگويم كه پرده‌هاي واقعه خواني را كه ببينيد، شامل حدود 70 مكان مي‌شود كه نشان مي‌دهد مكان در نمايش ايراني وحدت ندارد. شما در شبيه‌خواني هم اين عنصر را مي‌بينيد، مي‌توانيد روي صحنه 4 مكان داشته باشيد، در همه اينها عمل دارد صورت مي‌گيرد چه در پرده‌خواني چه در شبيه‌خواني، حالا شما اگر اين عمل‌ها را كنار هم بگذاريد اين مي‌شود تصوير، تمام اين عناصر در نمايش‌هاي ايراني وجود دارد كه در كار ما تكامل پيدا مي‌كند. مثلا شما در كار ما مي‌بينيد كه گل‌هايي روي صحنه وجود دارد، اينها برگرفته از تذهيب‌هاي حاشيه كتيبه‌ها و پرچم‌هاست. در واقع مي‌خواهم بگويم تمام آن چيزهايي كه در صحنه وجود دارد، چكيده حكمت‌هايي است كه در نمايش‌هاي ايراني وجود دارد و نه بيشتر و هر آنچه من در تئاتر آموخته‌ام از همين حكمت‌هاي نمايش ايراني است.
با وجود توضيحات شما، مي‌توان ديد كه عناصر تئاتر مدرن هم به كار شما راه يافته‌اند؟
دژاكام: اگر مفهوم مدرن را به معناي عقل‌گرايي و تجربه‌گرايي در نظر بگيريم، تا جايي كه به اصالت و وحدت نمايش ايراني آسيب نزند و آن را نفي نكند، عناصر برآمده از آن را در كارم استفاده كرده‌ام
اگر مفهوم مدرن را به معنايي كه در فلسفه مدرنيته وجود دارد، يعني عقل‌گرايي و تجربه‌گرايي درنظر بگيريم بله تا جايي كه به اصالت و وحدت نمايش ايراني آسيب نزند و آن را نفي نكند من از اين عناصر استفاده مي‌كنم.
در زبان شخصيت‌هاي نمايش شما، تمايزات قابل بحثي وجود دارد. زبان برخي از شخصيت‌ها مثل مروان به مرز زبان روزمره نزديك مي‌شود و زبان برخي ديگر كاملا شاعرانه است.اما اينقدر تنوع در زبان از چه تحليلي بيرون مي‌آيد؟
زبان امام حسين(ع) در اين كار، زبان بليغ و فصيحي است، اما حضرت ام‌البنين خودشان شاعر بودند و از ايشان شعر هم وجود دارد براي همين زبان ايشان را ما شاعرانه گرفتيم. اما ما شاعر ديگري در كار داريم و آن هم يزيد است، يزيد نقطه مقابل ام‌البنين است، يكي به منبع وحي وصل است و ديگري به شعر زميني، يزيد نماد اين نگرش زميني است كه باعث پوچي شخصيت او مي‌شود و سرانجام اين پوچي به جنايت منتهي مي‌شود. پس زبان يزيد هم در اين كار شاعرانه است اما فقط به تن وصل است و بس. زبان ابن زياد زبان قدرت است و طبق گفته خود او زبان قدرت زبان صراحت است. براي همين او زبان صريحي دارد. اما زبان مروان از همه پيچيده‌تر است چرا كه چند پهلوست به همين دليل زباني محاوره‌اي است چرا كه مدام به سمتي متفاوت مي‌غلتد.
من مي‌خواهم كمي درباره شخصيت يزيد در اين نمايش بيشتر توضيح دهيد چون هم پيچيده پرداخت شده و هم توسط رحيم نوروزي خوب بازي شده است.
يزيد نماد نيهيليسم و پوچ‌انگاري است. از همين جهت به زمانه معاصر طعنه مي‌زند. نااميدي و پوچ‌انگاري در كنار بي‌اعتقاد بودن سبب مي‌شود كه هر جنايتي كوچك شمرده و همين تفكر منجر به فجايع بزرگ در جهان شود. يزيد اين نمايش از چنين تحليلي بيرون آمده است. يزيد خالي است و اين پوچي را با شاعرانگي و قدرت شعري بيان مي‌كند. رحيم نوروزي بازيگر نقش يزيد اين تحليل را خوب اجرا كرد به اين دليل كه اين شخصيت را خوب فهميده بود و براي همين در 10 دقيقه حضورش در صحنه با قدرت تمام تماشاگر را با اين شخصيت درگير مي‌كند و داراي تأثير زيادي در مخاطب است.
ويدئو پروجكشن ابزاري است كه در سال‌هاي اخير در تئاتر ايران استفاده مي‌شود. شما هم در اين كار به‌طور گسترده در تصويرسازي‌هاي خود و ارجاعات‌تان از آن استفاده كرديد. لطفا كمي درباره اين تجربه توضيح دهيد؟
تحليل من اين بود كه به دليل فشردگي زمان و شتابي كه براي انسان امروز وجود دارد، بايد در يك ظرف زماني محدود، اطلاعات روي چند خط موازي از طريق رسانه‌هاي مختلف به‌طور همزمان به او منتقل شود و اين پيچيدگي يك اثر چند رسانه‌اي است.در اين حالت چشم شما اطلاعاتي را مي‌گيرد و گوش شما اطلاعاتي ديگر و مجموع اينها در ذهن شما ساخته مي‌شود. اما تجربه من اين‌گونه بوده است كه كاركردن با ويدئو پروجكشن خيلي پيچيده و سخت است. ما الان ويدئو پروجكشن را از 3زاويه مختلف در انتهاي صحنه پخش مي‌كنيم؛ يعني هم از روبه‌رو، هم از انتها و هم از كناره راست صحنه كه اين باعث مي‌شود تصوير حجم پيدا كند.
عضو شوید
عضویت سریع
آمار مطالب
آمار بازدید
ورود کاربران
خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید