54 سال پيش در روز 7 ژانويه سال 1957 ميلادي دولت فرانسه اختيار تام عمليات پليسي را به ژنرال ژاك ماسو در شهر الجزيره و حومه آن با 800 هزار جمعيت داد تا مقاومت استقلال طلبان را سركوب كند.

ژنرال ژاك ماسو كه به قصاب الجزيره شهرت يافت فرماندهي لشكر دهم چتربازان با 6000 نيرو را داشت.

نظاميان فرانسوي با فراموش كردن شرافت نظامي دست به وحشيانه ترين اقدامات عليه مردم شهر الجزيره زدند ، اعدام و تيرباران خودسرانه افراد مظنون بي آن كه اتهامشان ثابت شده باشد ، قتل زندانيان و افرادي كه در درگيري با فرانسوي ها مجروح مي شدند ، هتك حرمت زنان و دختران شهر الجزيره ، شكنجه مردم عادي...

در روز 5 فوريه سال 1956 ميلادي ، گي موله نخست وزير فرانسه شد. او مقام وزارت دادگستري را به فرانسوا ميتران سپرد.

در پي بالا گرفتن قيام مردم الجزيره به ويژه در شهر الجزيره دولت فرانسه و فرانسوا ميتران وزير دادگستري (بعدها رييس جمهور سوسياليست فرانسه) به ژنرال ماسو اختيارات تام عمليات پليسي در شهر الجزيره و حومه آن را دادند.

ژنرال ماسو و نيروهايش خودسرانه دست به هر اقدام وحشيانه اي زده و همه قواعد بشري را زير پا گذاشتند.

ژنرال ژاك پاري ، قهرمان ملي در روز 28 مارس سال 1957 ميلادي رسما از فرماندهي ارتش استعفا داد تا شريك اين اقدامات جنايتكارانه نباشد.

با اين حال ، علي رغم سركوب شديد مردم الجزيره ، حملات عليه نيروهاي فرانسوي و عوامل داخلي آنها توسط گروه هاي مقاومت افزايش يافت و نبرد الجزيره آغاز شبه اين ترتيب ، در روز 7 ژانويه سال 1957 ميلادي دولت فرانسه اختيار تام عمليات پليسي را به ژنرال ژاك ماسو در شهر الجزيره و حومه آن داد.

ژنرال ماسو قصاب الجزيره براي سركوب مردم از هيچ اقدام ضدبشري خودداري نكرد.شهر الجزيره به جبهه جنگ تبديل گرديد و نبرد الجزيره آغاز شد.

سرانجام ، فرانسوي هاي مقيم الجزاير و برخي از افسران عالي رتبه ارتش متوسل به ژنرال شارل دوگل كه از قدرت كناره گرفته بود شدند تا به اين جنگ خونبار خاتمه دهد.

ژنرال دوگل پس از انتخاب به مقام رياست جمهوري فرانسه در سال 1958 ميلادي مقدمات استقلال الجزاير را فراهم كرد و عاقبت اين مستعمره سابق فرانسه با مقاومت تحسين برانگيز مردمش در سال 1962 ميلادي به استقلال دست يافت.

بهرام افتخاري

687 سال پيش در روز 8 ژانويه سال 1324 ميلادي ماركوپولو ، سياح و تاجر ونيزي مشهور در سن 70 سالگي درگذشت. ماركوپولو هنگام مرگ به دليل روايت سفرش به دربار قوبيلاي قا آن امپراتور مغول در سراسر اروپا مشهور بود.

ماركو 15 ساله بود كه پدرش نيكولو و عمويش ماتئو 2 تاجر اهل ونيز از يك سفر طولاني به سرحدات چين به ونيز بازگشتند.

اين 2 تاجر روسيه جنوبي و آسياي ميانه كه از چند دهه قبل به دليل فتوحات چنگيزخان جزو امپراتوري مغول محسوب مي شد را درنورديده و خود را به چين رساندند كه قوبيلاي قا آن امپراتور مغول بر آن فرمانروايي مي كرد.

قوبيلاي قا آن به نيكولو و ماتئو ماموريت داد كه چند راهب مسيحي را با خود به چين بياورند.

برادران پولو اندك زماني پس از بازگشت به وطن بار ديگر زادگاهشان را با يك پيام از سوي پاپ به مقصد چين ترك كردند.

اين بار ماركو نوجوان نيز همراه آنها بود.راهبان مسيحي به دليل ترس از مسافرت دريايي از همراهي با برادران پولو خودداري كردند.

هنگام رسيدن به چين ، قوبيلاي قاآن از آنها استقبال شاياني كرد و ماركوپولو جوان به يكي از نزديكان امپراتور تبديل شد و حتي حكومت يك شهر به عهده او گذاشته شد.

سرانجام پس از يك غيبت 24 ساله ماركوپولو با انبوه هداياي امپراتور قوبيلاي قاآن چين را ترك كرد و به زادگاهش ونيز بازگشت.

در روز 7 سپتامبر سال 1298 ميلادي ماركوپولو در يك جنگ دريايي با جمهوري جنوا كه رقيب جمهوري ونيز محسوب مي شد به همراه 7000 نفر ديگر اسير مي شود. او سال هاي طولاني در زندان مالپاگا در جنوا محبوس بود.

در دوران زندان ماركوپولو روايات سفرش به دربار قوبيلاي قا آن را به روستيچلو دو پيزا هم سلولي اش ديكته مي كند.

روستيچلو كه از هنر نويسندگي برخوردار بود روايات ماركوپولو را به قلمي شيوا مي نويسد سپس اين دست‌نوشته ها در اروپاي قرون وسطي آن زمان به زبان هاي مختلف ترجمه شده و توسط كاتبان ديگري تكثير مي شود.

به اين ترتيب ، در روز 8 ژانويه سال 1324 ميلادي ماركوپولو سياح و تاجر ونيزي كه به دليل روايت سفرش به دربار قوبيلاي قاآن در سراسر اروپا در اوج شهرت بود در سن 70 سالگي درگذشت.

داستان هاي سفرهاي ماركوپولو علي رغم سپري شدن قرن ها هنوز براي خوانندگان جالب و جذاب است.با اين حال ، امروز برخي از كارشناسان معاصر ترديد دارند كه ماركوپولو هرگز به چين رفته باشد!.

بهرام افتخاري

87 سال پيش در روز 9 دسامبر سال 1922 ميلادي احمد سكوتوره پدر استقلال كشور آفريقايي گينه در فرناه در سرزمين مالينكه متولد شد.

پدربزرگ احمد يك جنگجوي بزرگ قبيله ساموري بود. گينه در آن زمان جزو مستعمرات فرانسه در آفريقاي غربي محسوب مي شد.

سكوتوره در جواني كارمند اداره پست و تلگراف و تلفن بود.

در سال 1945 ميلادي در تشكيل اتحاديه كاركنان اداره پست و تلگراف و تلفن مشاركت كرد و سپس دبيركل اين اتحاديه شد.

در سال 1952 ميلادي سكوتوره به رياست حزب دموكراتيك گينه انتخاب گرديد كه شعبه محلي حزب تجمع دموكراتيك آفريقايي محسوب مي شد.

او دولت استعماري را ناگزير كرد تا در مقابل اجراي قانون كار در گينه تسليم شود.

در سال 1956 ميلادي سكوتوره به عنوان نماينده مجمع ملي و در نوامبر سال 1957 ميلادي به عنوان نايب رييس شوراي دولتي گينه انتخاب شد.

در جريان همه پرسي 28 سپتامبر سال 1958 ميلادي سكوتوره به پيشنهاد تشكيل يك جامعه فرانسوي گينه اي پاسخ منفي داد.

در روز 2 اكتبر سال 1958 ميلادي گينه به استقلال دست يافت. گينه نخستين مستعمره فرانسه بود كه به طور مسالمت آميز مستقل شد.

احمد سكوتوره در روز 15 ژانويه سال 1959 ميلادي به مقام رياست جمهوري گينه انتخاب گرديد.

او با كشورهاي سوسياليستي روابط نزديكي برقرار كرد و يك حكومت ماركسيستي با حزب واحد تشكيل داد.

روابط ميان پاريس و كوناكري بين سال هاي 1965 تا 1975 ميلادي به طور كامل قطع شدند.

در اواخر سال هاي دهه 1970 ميلادي احمد سكوتوره در سياست ماركسيستي خود تعديل كرد و به كشورهاي اسلامي نزديك شد.

به اين ترتيب ، در روز 9 دسامبر سال 1922 ميلادي احمد سكوتوره پدر استقلال كشور گينه كه به گينه كوناكري نيز مشهور است، متولد شد.

احمد سكوتوره پس از اين كه در سال 1959 ميلادي به قدرت رسيد در 5 نوبت متوالي به مقام رياست جمهوري انتخاب گرديد.

مدت 25 سال سكوتوره حكومت وحشت را در كشورش برقرار ساخت.

سرانجام ، احمد سكوتوره در روز 24 مارس سال 1984 ميلادي درگذشت.

بهرام افتخاري

2002 سال پيش در روز 10 ژانويه سال 9 ميلادي يك شخص فرصت طلب به نام وانگ مانگ سلسله امپراتوران هان در كشور چين را سرنگون مي كند و خود حكومت چين را با برقرار كردن آيين كنفسيوس در دست مي گيرد.

دو قرن پيش از اين تاريخ يك مرد استثنايي به نام كين شي هوانگدي سرزمين چين را متحد مي كند.

ليوبانگ جانشينش سلسله قدرتمند هان را پايه گذاري كرد. با گذشت زمان قدرت سلسله امپراتوران هان رو به زوال مي نهد.

آخرين امپراتور اين سلسله يك كودك 9 ساله بود و امپراتريس چين كه پس از مرگ شوهرش بيوه شده بود و فاقد فرزند پسر بود نمي توانست وجود اين كودك 9 ساله كه فرزندش نبود را تحمل كند.

بنابراين به وانگ مانگ برادرزاده اش راه و رسم فرمانروايي را آموخت تا اورا به قدرت برساند.

وانگ مانگ كه مقام برجسته اي را در دربار به دست آورده بود پس از چند ماه امپراتور خردسال را با زهر مسموم مي كند و خود با عنوان «پسر آسمان» (لقب امپراتوران چين) به تخت مي نشيند.

وانگ مانگ آيين كنفسيوس را در چين برقرار كرده و آن را اساس حكومت خود تعيين كرد.

وانگ مانگ زمين هاي بزرگ كشاورزي را تقسيم كرد ، براي قيمت ها يك سطح حداكثر تعيين نمود ، قاچاق بردگان ممنوع شد و چندين بار ارزش واحد پول را تغيير داد و مقياس هاي واحد ايجاد كرد.

با اين حال ، اين اصلاحات گسترده و تا اندازه آرماني موجب بر هم خوردن وضع اقتصادي و گسترش فقر و فلاكت و گرسنگي در چين شد.

اين مساله موجب بروز شورش هاي دهقانان شد كه مشهورترين آنها شورش «ابرو قرمزها» بود ، شورشياني كه براي تشخيص يكديگر ابروها را رنگ مي كردند.

دو شاهزاده بازمانده سلسله هان از اين آشوب ها سود جسته و نيروهايي را به دور خود گرد مي آورند.

آنها در سال 22 ميلادي وانگ مانگ را در كاخ سلطنتي اش چانگ نگان در غرب چين اسير مي كنند.

به اين ترتيب ، در روز 10 ژانويه سال 9 ميلادي وانگ مانگ يك شخص فرصت طلب سلسله امپراتوران هان كه در مرحله زوال بود را سرنگون كرد و خود را امپراتور چين ناميد. اما بدليل بي تدبيري و آرمان گرايي حكومت او فقط 13 سال دوام يافت.

حكومت وانگ مانگ با پيروي از آيين كنفسيوس اصلاحاتي آرماني را اجرا مي كند كه با واقعيات آن روزگار چين مطابقت نداشت وموجب بروز فقر و فلاكت و شورش هاي گسترده در چين شد.

سرانجام وانگ مانگ توسط 2 شاهزاده سلسله هان اسير شد. پس از اسارت وانگ مانگ به قتل رسيد و سلسه هان بار ديگر براي مدت 2 قرن حكومت چين را در دست گرفت.

بهرام افتخاري

88 سال پيش در روز 11 ژانويه سال 1923 ميلادي 60 هزار سرباز فرانسوي و بلژيكي وارد منطقه روهر آلمان شدند. اين ارتش ازهنگام پايان جنگ جهاني اول منطقه رناني آلمان را در اشغال داشت.

ارتش مستقر در رناني به دستور ريمون پوانكاره ، نخست وزير فرانسه منطقه اشغال خود را گسترش داده و منطقه صنعتي روهر را تصرف كرد.

جمهوري آلمان كه با مشكلات زيادي دست به گريبان بود، يك سال قبل از اين از فرانسه خواستار مهلت در پرداخت غرامات جنگي مقرر در پيمان ورساي شده بود.
 
اما ، بريتانيايي ها به نوبه خود از فرانسه خواسته بودند بدهي هايي كه به دليل جنگ به بريتانيا داشت را تسويه كند.

پوانكاره بدهي هاي فرانسه به بريتانيا را پرداخت و از آلمان خواست در پرداخت غرامات جنگي تاخير نكند.

چون آلمان قادر به دادن غرامات نبود ، پوانكاره تصميم گرفت روهر منطقه صنعتي اصلي آلمان را اشغال كرده و از طريق بهره برداري از منابع اين منطقه مطالبات خود را تامين كند.

ويلهلم كونو، صدراعظم آلمان به اقدام فرانسه اعتراض كرد و از هموطنان خود خواست دست به مقاومت مسالمت جويانه بزنند.
 
اما سربازان فرانسوي به سوي كارگران اعتصابي كارخانه هاي روهر آتش گشودند و تعدادي را به قتل رساندند و يك مرز گمركي را ميان روهر با ساير قسمت هاي آلمان ايجاد كردند.

به اين ترتيب ، در روز 11 ژانويه سال 1923 ميلادي 60 هزار سرباز فرانسوي و بلژيكي به دستور ريمون پوانكاره، نخست وزير فرانسه منطقه صنعتي روهر آلمان را اشغال كردند تا فرانسه از طريق بهره برداري از منابع اين ناحيه غرامات جنگي كه از آلمان مطالبه كرده بود را تسويه كند.
 
اين اقدام فايده چنداني براي فرانسه نداشت ، اما موجب تحقير آلماني ها شد. تحقير و كينه اي كه سرانجام به جنگ دوم جهاني كه به مراتب خونين تر ، بي رحمانه تر و مرگبارتر از جنگ اول جهاني بود ، منجر گرديد.

بهرام افتخاري

47 سال پيش در روز 12 ژانويه سال 1964 ميلادي در پي يك شورش خونين مردمي سياهپوستان سلطان نشين فئودال زنگبار به حكومت جمهوري تبديل شد. جزيره زنگبار واقع در ساحل شرقي قاره آفريقا بين سال هاي 1503 و 1698 ميلادي مستعمره پرتغال بود، سپس اعرابي كه از سلطان نشين عمان آمده بودند زنگبار را تصرف كرده و حكومت را در دست گرفتند.

در سال 1890 ميلادي در پي يك توافق ميان بريتانيا و فرانسه سلطان نشين زنگبار مستعمره بريتانيا شد.

در دسامبر سال 1963 ميلادي زنگبار اعلام استقلال كرد و به يك سلطان نشين مستقل تبديل شد.

در شب 11 ژانويه سال 1964 ميلادي درگيري هاي قومي خونيني در زنگبار در گرفت و فقط در جريان يك شب بيش از 17 هزار عرب و هندي ساكن در جزيره توسط سياهپوستان قتل عام شدند.

عمر سلطان نشين زنگبار كوتاه و كمتر از يك ماه بود و روز بعد از اين شورش خونين سلطان زنگبار به تانگانيكا فرار كرد و از آنجا به بريتانيا رفت.

شيخ عبيد كرومه رهبر حزب آفروشيرازي رئيس جمهور اين رژيم جمهوري شد و مقامات حزب دولت انقلابي زنگبار را تشكيل دادند.

چند ماه بعد از اين واقعه ژوليوس نايرره رئيس جمهور تانگانيكا با عبيد كرومه رئيس جمهور زنگبار توافق كردند يك فدراسيون سياسي تشكيل دهند.

در ماه آوريل 1964 ميلادي دو كشور براي تشكيل جمهوري متحد تانگانيكا و زنگبار متحد شدند كه اين جمهوري چند ماه بعد تانزانيا نام گرفت.

علي رغم اين اتحاد عبيد كرومه زنگبار را از بقيه تانزانيا دور نگه داشته بود و به طور مستقل حكومت رعب و وحشت را در زنگبار حكمفرما كرده بود.

به اين ترتيب ، در روز 12 ژانويه سال 1964 در پي يك شورش خونين عمر كوتاه سلطان نشين مستقل زنگبار خاتمه يافت و اين جزيره يك حكومت جمهوري شد.

شيخ عبيد كرومه رهبر حزب آفروشيرازي رئيس جمهور زنگبار گرديد.

كرومه از همان ابتدا و حتي پس از اتحاد با تانزانيا حكومت رعب و وحشت را در زنگبار برقرار كرد.

هزاران عرب و هندي كه از قرن ها پيش در اين جزيره اقامت داشتند اموالشان توسط رژيم كرومه مصادره شد و آنها ناگزير به ترك زنگبار شدند.

كرومه يك رژيم ماركسيست – لنينيستي را برقرار كرد تا به اين استبداد وحشيانه مشروعيت ببخشد.

او در دوران حكومتش اعراب ، هندي ها و ديگر اقوام غيرسياهپوست كه هنوز در زنگبار سكونت داشتند را لحظه اي آسوده نگذاشت و با دستورات غيرانساني و تبعيض آميز زندگي را براي آنها به كابوس تبديل كرده بود و حتي آنها را ناگزير كرده بود تا به اجبار دختران نوجوانشان را به ازدواج سياهپوستان سالمند درآورند.

سرانجام در روز 7 آوريل سال 1972 ميلادي عبيد كرومه در يك سوءقصد كشته شد و اقليت هاي قومي زنگبار تا اندازه اي از فشار حكومت سياهپوستان رها شدند.

بهرام افتخاري

189 سال پيش در روز 12 ژانويه سال 1822 ميلادي يك مجلس شامل نمايندگان استقلال طلبان يونان استقلال اين كشور واقع در سرزمين هاي بالكان از امپراتوري عثماني را اعلام كردند. اين سرآغاز يك جنگ خونين استقلال ميان يوناني ها و عثماني ها بود.

پس از سقوط امپراتوري بيزانس و تصرف قسطنطنيه در سال 1453 ميلادي ، سلاطين عثماني خودمختاري گسترده اي را به يوناني ها اعطا كرده بودند، اما يوناني ها همواره در آرزوي آزادي مي سوختند.

پس از فتور امپراتوري عثماني در قرن نوزدهم ميلادي و دخالت كشورهاي غربي در امور عثماني ، يوناني ها خواستار استقلال كامل شدند.
 
در 25 مارس سال 1821 ميلادي اسقف پاتراس فرمان شورش را صادر كرد و در پي آن مجلس شامل نمايندگان استقلال طلبان خواستار استقلال يونان شد.

اين مساله جنگ شديدي را درپي داشت.ابتدا يوناني ها به پيروزي هايي دست يافتند اما به زودي عثماني ها به كمك ناوگان دريايي مصري خود يونانيان را سركوب كردند.
 
در جريان اين جنگ ها 200 هزار يوناني به قتل رسيدند. سرانجام كشورهاي غربي تصميم به دخالت گرفتند.
 
سلطان محمود دوم ، سلطان عثماني ناگزير تحت فشار غربي ها در 14 سپتامبر سال 1829 ميلادي يك خودمختاري بسيار گسترده را به يونانيان اعطا كرده و سرانجام در روز 3 فوريه سال 1830 ميلادي استقلال كامل يونان را به رسميت شناخت.
 
به اين ترتيب ، در روز 12 ژانويه سال 1822 ميلادي يك مجلس شامل نمايندگان استقلال طلبان يونان استقلال اين كشور سرزمين بالكان از امپراتوري عثماني را اعلام كردند.

اين سرآغاز يك جنگ خونين بود كه در جريان آن 200 هزار يوناني در راه استقلال كشورشان كشته شدند و سرانجام پس از 4 قرن تسلط عثماني ها ، سرزمين يونان مستقل شد.

بهرام افتخاري

250 سال پيش در روز 14 ژانويه سال 1761 ميلادي جنگ بزرگي در پانيپات در نزديكي دهلي ميان سپاه افغان ها به فرماندهي احمدشاه ابدالي و لشكريان پادشاه مغول هند در مي گيرد.

در اين جنگ افغان ها سپاهيان مارات و مغول هند را درهم مي شكنند.پانيپات منطقه مشهوري است كه اغلب اقوام آسياي جنوبي در آنجا با يكديگر مصاف مي دادند.

احمدشاه ابدالي ، پيروز اين جنگ ، يك جنگجوي پشتون كوهستان هاي افغانستان بود كه سال ها قبل از سلطنت بر افغانستان در خدمت نادر شاه،پادشاه ايران بود.

پس از كشته شدن نادر شاه، او كه يكي از سرداران نادر بود به افغانستان بازگشت و قبايل افغان را تحت فرمان خود درآورد و سلسله پادشاهان دوراني را تاسيس كرد.

پس از اين جنگ ، سلسله پادشاهان مغول هند كه از سال ها قبل دچار فتور شده بود به قلمروي كوچكي پيرامون شهر دهلي بسنده كرد.
 
هنگام مرگ احمدشاه ابدالي در سال 1773 ميلادي قلمروي پادشاهي افغانستان بيشترين وسعت خود را داشت و از تبت تا ساحل اقيانوس هند گسترده بود.

در دراز مدت،پيروزي احمدشاه ابدالي به سود كمپاني هند شرقي بريتانيا تمام شد كه از ضعف سلسله پادشاهان مغول و مهاراجه هاي هندوستان استفاده كرد تا شبه قاره هند را به استعمار بريتانيا درآورد.

به اين ترتيب ، در روز 14 ژانويه سال 1761 ميلادي سپاهيان احمدشاه ابدالي لشكريان هند را در پانيپات درهم شكستند.
 
اين پيروزي در درازمدت منجر به استعمار هندوستان توسط بريتانيا شد كه بعدها افغانستان را نيز تحت فشار قرار داد و بخش هايي از خاك آن را تصرف كرد.

بهرام افتخاري

محمود استاد محمد اگرچه كم كار است، اما از آنجا كه در 4 دهه حضور تئاتري‌اش يك خط را دنبال كرده، كارنامه‌اي پربار را از خود به جاي گذاشته و به نويسنده و كارگرداني صاحب سبك تبديل شده است.

او اين روزها نمايش «كافه مك آدم» را در سالن چهارسوي تئاتر شهر روي صحنه دارد؛ نمايشي كه برخلاف ظاهرش نه سياسي، بلكه اجتماعي و تاريخي است. داستان «كافه مك آدم» اگرچه در سطح رويي درباره پديده مهاجرت است، اما در لايه‌هاي زيرين به واكاوي بحران هويت مي‌پردازد. اجراي اين نمايش، بهانه‌اي بود براي گفت‌وگو با محمود استاد محمد درباره تئاتر جستجوگر و جستجوي هويت ايراني.

در كارهايتان هميشه توجه ويژه‌اي به فرهنگ ايراني داريد ، اين دغدغه از كجا آمده است؟

هر نمايشنامه‌نويسي معمولا بنا به احساس دروني كه غالبا با دلواپسي همراه است، ناگزير به قلم پناه مي‌برد تا جامعه را از دغدغه خود آگاه سازد يا در اثر خود به جستجوي گمشده‌اي برمي‌آيد. توجه خاص من به فرهنگ ايراني از همين جهت است.

يعني گمشده شما هويت ايراني است؟

فرهنگ ايراني و هويت ايراني همه دلواپسي، دغدغه و انديشه من است. سعي مي‌كنم با زبان نمايش فرياد كنم: هويت ما گمشده است، هشدار مي‌دهم، تا گوشي شنوا پيدا شود، حتي مليت چند هزار ساله‌مان را هدف مي‌گيرم تا بلكه به هويت خود دست يابم.

يعني با نمايشنامه‌هايتان در اعتلاي فرهنگ ايراني مي‌كوشيد؟

نه. مقوله اعتلاي فرهنگ بحث ديگري است و اصلا در آن ادعايي ندارم. چيزي كه از دوران جواني و سال‌هاي دهه 40 و 50 خورشيدي باعث دلواپسي من بوده، هويت ايراني است. مساله سبك شمردن و بي‌اعتنايي به هويت ايراني كه نتيجه كم‌كاري فرهنگي است. متاسفانه اهل فرهنگ ما دچار اعوجاج‌ها، دوگانگي‌ها و پيچ وخم‌هاي بي‌ربط شده‌اند. وقتي كه جامعه دچار نوعي مدرنيزم افراطي مي‌شود، دقيقا از گم شدن هويت‌مان لطمه مي‌خوريم. جهاني كه امروزه به آن جهان متمدن مي‌گوييم كاملا با فرهنگ ايراني تفاوت دارد.

اين نظر كمي افراطي نيست؟

برعكس به قدري واضح است كه اصلا نياز به آمار و توضيح هم ندارد. تنها با يك نگاه سرسري درمي‌يابيم كه فرهنگ روم ‌باستان، يونان ‌باستان و حتي چين‌ باستان چه اندازه مورد توجه قرار مي‌گيرند. چقدر پيرامونشان فيلم مي‌سازند، تحليل و تفسير مي‌كنند و جهان امروز غرب خود را ميراث‌دار آنها مي‌دانند، اما به موازات اينها فرهنگ ايراني يا ناديده گرفته مي‌شود يا بر عليه آن فيلم مي‌سازند. براي مثال آنان مي‌خواهند نام بربر كه به دليل شكست يونان از دلاوران ايراني بوجود آمد را زنده كنند. تمدن چند هزار ساله ما را بربر و وحشي مي‌خوانند.

اما مخاطب نمايشنامه‌هاي شما كه غربي‌ها نيستند.

من به خودمان هشدار مي‌دهم چون باعث ناديده گرفتن و اهانت به فرهنگ ايراني شده‌ايم. آنان حتي درباره آبريزگاه‌هاي روم ‌باستان بر اساس تحقيقات علمي فيلم ساخته‌اند، اما درباره پديده چاپارخانه يا سيستم پيك در ايران باستان يك كلمه حرف نمي‌زنند. نكته دردآور اين است كه ما خود نيز نسبت به تاريخ و تمدنمان سكوت كرده‌ايم و به فرهنگمان بي توجه هستيم.

حالا فكر مي‌كنيد خودتان به عنوان بازيگر، نمايشنامه‌نويس و كارگردان تئاتر چقدر در جلب توجه مخاطب به تمدن ايراني موفق بوده‌ايد؟

تقريبا مي‌توانم بگويم هيچ. حتي اگر از تلاشم در اين زمينه ابراز رضايت كنم، بايد ديد كه حاصل آن چه بوده است. من در جو فرهنگي كار مي‌كنم كه تيراژ نمايشنامه تنها 1000 نسخه است، آن هم اگر از بين 100 نمايشنامه يكي از آنها به چاپ برسد. پوستر همين نمايش «كافه مك آدم» 4 روز پس از اجرا آماده شد. تا 2 روز اول اجراي ما هيچ‌گونه تبليغاتي نشده بود. حالا اين تئاتر با در نظر گرفتن گنجايش اندك سالن و تعداد اجراي كم حداكثر 5 تا 6 هزار تماشاگر خواهد داشت كه در برابر ديگر رسانه‌ها زياد نيست. شما بگوييد كه اين كوشش چه تاثيري دارد و به كجا مي‌تواند برسد؟ بايد در سطح دانشگاهي و رسانه‌هاي پرتيراژ آن هم با احساس مسووليت خاصي نسبت به حمايت از تئاتر اقدام كرد، اما واقعا هيچ توجهي به اين مهم نمي‌شود.

به دليل همين بي‌توجهي و مشكلاتي كه در اجراهاي گذشته داشتيد، جايي گفته‌ايد كه «هنوز ديوان تئاتر ال روي صحنه بود كه مجاب شدم ديگر تئاتر كار نكنم.» حالا مي‌پرسم چه چيزي باعث شد مجددا به جستجوي هويت و فرهنگ ايراني در عالم نمايش روي آوريد؟

اشاره مي‌كنم به ديالوگ شخصيت «كتايون» در نمايش «كافه مك آدم» كه به واقع حديث نفس ما نمايشگر آن است كه: «ما همون تو شناسنامه يك مهر جنون داريم...» اگر اين مهر جنون را نداشتيم، در چنين شرايطي به دنبال تئاتر نبوديم. نوعي عشق مجنون‌وار ما را به تئاتر متصل كرده است.

آيا اين بي‌هويتي هنر‌هاي ديگر را نيز تهديد مي‌كند؟

بله. مثلا در مورد زبان تاريخي‌مان بدون علم عمل مي‌كنيم. همان‌طور در مورد زبان صدر اسلام عاري از هرگونه شناخت زبان‌شناسانه و اشراف بر ادبيات و زبان آن زمان كار ارائه مي‌دهيم. حتي در مورد زبان مردم 50 سال پيش بي‌علم رفتار مي‌كنيم. هر جا يك شخصيت از 40 سال پيش را مي‌خواهند مطرح كنند، يكسري جمله و اصطلاح توي دهانش مي‌گذارند كه اصلا مبين آن شخصيت نيست. اين زبان را از فيلم فارسي گرفته‌اند.

علت اين كاستي چيست؟

از مهم‌ترين آنها ندانستن است. بي‌تجربگي مي‌تواند دليل ديگري باشد.

آيا مي‌توان از طريق تئاتر جستجوگر و تاثير بر مخاطب خاص، روي جامعه هم اثر گذاشت؟

بله. اگر درست برنامه‌ريزي و كار كنيم، مي‌شود. مثلا نمايش كرگدن به كارگرداني حميد سمندريان كه حدود سال‌هاي 49 ـ 48 روي صحنه رفت، مگر چقدر تماشاگر داشت؟ مگر مخاطبان آن از همه طبقات جامعه بودند؟ اما آن روزها در تمام تهران بحث نمايش كرگدن بود. كل جامعه درگير اين موضوع شده بود؛ از مسافران تاكسي گرفته تا مردم كوچه و بازار. البته همه اين نمايش را نديده بودند، اما هر كسي كه اين نمايش را ديده بود، حرف اين نمايش را يعني پديده كرگدن شدن انسان را به جامعه انتقال داده بود.

پس چندان هم نااميد نيستيد؟

وقتي دارم كار مي‌كنم، نشان مي‌دهد كه به آن اعتقاد دارم. آن چه وظيفه من نويسنده و هنرمند است، دارم انجام مي‌دهم. بايد ديگران هم به وظيفه خود عمل كنند.

كارگرداني كه هشدار مي‌دهد

سال‌ها پيش، وقتي كه جواني تازه كاربود، با نمايش «شهر قصه» پديده صحنه‌هاي تئاتر لقب گرفت. نوجوان بود كه پاي بر دنياي تئاتر گذاشت. پس از آشنايي با نصرت رحماني شاعر و عباس نعلبنديان نمايشنامه‌نويس هنر نمايش را به طور حرفه‌اي دنبال كرد. پس از ايفاي نقش و تك‌گويي به يادماندني «خرخراط» «شهر قصه» و بازي در نمايش «نظارت عاليه» به كارگرداني ايرج انور تجربه‌هايي در نمايشنامه‌نويسي كسب كرد.

سپس به موفقيت‌هايي در كارگرداني رسيد، تا جايي كه به يكي از برترين نمايشنامه‌نويسان و كارگردانان كشورمان تبديل شد.

استاد محمد هنرمندي كه همواره به تئاتر وفادار مانده است، تاكنون نمايش‌هاي بسياري را كارگرداني كرده و چندين نمايشنامه از او به چاپ رسيده است. نويسندگى و كارگردانى نمايش‌هاي «آخرين بازى» در سال 1378، «ديوان تئاتر ال» در سال 1380، نگارش «سپنج رنج و شكنج» 2 سال پس از اجراي «ديوان تئاتر ال» و نويسندگي و كارگرداني نمايش «عكس خانوادگي» در سال 1387 از جمله مهم‌ترين فعاليت‌هاي استاد محمد در يك دهه اخير است.

آثار وي همواره رنگ و بوي فرهنگ ايراني را حفظ كرده است. او در نمايش به دنبال چيزي مي‌گردد. استاد محمد در نمايش‌هايش هشدار مي‌دهد، شتك مي‌زند، فرياد مي‌كشد: من ايرانيم. او به دنبال هويت خود مي‌گردد.

محمد دانشور 
جام‌جم

در شرايطي كه طي سال‌هاي اخير، ورزش هندبال در كشورمان مسير پسرفت را طي مي‌كرد و در آخرين دوره مسابقه‌هاي هندبال قهرماني آسيا (در كشور لبنان) نمايش كاملا ضعيف و نااميدكننده‌اي از خود ارائه داد، بازي‌هاي درخشان تيم ملي در بازي‌هاي آسيايي گوانگجو و پيروزي‌هاي پي در پي اين تيم، موج اميد را به هواداران اين رشته باز گرداند.

برتري بر حريفان مدعي از كشورهاي عربي و سپس بردي دلچسب در ديدار نفسگير مرحله نيمه‌نهايي مقابل ژاپن (نايب‌قهرمان آسيا) نشان داد مديريت صحيح فني در اين تيم مي‌تواند ايران را به عنوان يكي از دو قطب هندبال آسيا در كنار كره‌جنوبي (به عنوان قدرت معتبر اين رشته در كلاس جهاني) قرار دهد.

در اين بين، اله‌كرم استكي بازيكن 195 سانتي‌متري و 22 ساله تيم ملي، نقش موثر و شايد ممتازي در اين موفقيت داشت. او كه از نوجواني به عنصري كليدي در تيم ملي تبديل شده است در اين دوره خود را بازيكني به مراتب پخته‌تر و موثرتر از بازي‌هاي آسيايي دوحه قطر نشان داد.

در ثانيه‌هاي آخر بازي با ژاپن در مرحله نيمه‌نهايي بازي‌هاي آسيايي و در حالي كه با حريف مساوي بوديم گل عجيبي را به ثمر رساندي كه گويي ده‌ها بار در تمرين‌ها تكرار شده بود، اين‌گونه نبود ؟

نه. واقعا آن گل فقط به لطف خدا شكل گرفت و برخلاف ظاهرش، اصلا برنامه‌ريزي شده نبود. ما در شرايطي كه در اوج خستگي و استرس قرار داشتيم و در بازي مرگ و زندگي مسابقه‌ها، همه چيز پاياپاي پيش مي‌رفت، مزد دعاهايمان را در آخرين ثانيه گرفتيم و با رسيدن به فينال بازي‌هاي آسيايي باعث خوشحالي مردم شديم.

به نظر مي‌رسيد تيم حاضر در گوانگجو، هماهنگ‌ترين تيمي بود كه طي سال‌هاي اخير در قالب تيم‌هاي ملي در مسابقه‌هاي مختلف شركت كرده است.

شاكله تيم ملي كنوني در حقيقت از همان تيم‌هاي پيشين نوجوانان و جوانان ايران شكل گرفته است كه سال‌هاي پيش در رقابت‌هاي جهاني حاضر شده بود و بازي‌هاي خوبي ارائه كرد. البته بازيكنان باتجربه ديگري مثل ظهرابي، ساداتي و رجبي نيز به آن اضافه شده بودند تا در بازي‌هاي آسيايي هر چه قوي‌تر ظاهر شويم.

چه عامل مهمي، نتيجه كارمان را اينقدر متفاوت‌تر از گذشته كرد؟

اگر به خاطر بياوريد در گذشته هم من مرتبا از نياز وافرمان به مربي كارآمد خارجي مي‌گفتم، چون هميشه به پتانسيل بسيار بالاي هندبال ايران ايمان داشته‌ام. هنوز هم مي‌گويم پتانسيل هندبال ايران آنقدر بالاست كه مي‌تواند كره‌جنوبي را شكست دهد و در دنياي اين رشته به قدرتي معتبر تبديل شود، به شرطي كه سكان هدايت تيم ملي در اختيار فردي قرار داشته باشد كه از دانش و توانايي اين كار بهره ببرد. ما در گوانگجو از حضور مربي كار بلدي بهره برديم و نتيجه آن را بخوبي گرفتيم.

مربيان و ملي‌پوشان هندبال ما از بدو ورود ماچك به ايران، او را فردي با روابط عمومي قدرتمند معرفي كردند، ولي قطعا اين ويژگي به تنهايي نمي‌تواند عامل موفقيت ما در گوانگجو بوده باشد... .

ماچك از مربياني است كه مي‌تواند در مسير تبديل توانايي‌هاي بالقوه ما به نيروي بالفعل، كمك زيادي بكند. نحوه تمرين‌هاي او بسيار موثر و هدفمند بود. او قبل از هر مسابقه با اشراف دقيق روي نقاط ضعف‌ حريف، تمرين‌هاي ويژه‌اي را با ما مرور مي‌كرد كه استفاده از همان حركات در طول مسابقه، نقشي حياتي در پيروزي‌هايمان ايفا مي‌كرد. اميدوارم او به تيم ملي برگردد و سال آينده براي نخستين بار ما را راهي رقابت‌هاي جهاني كند كه اگر اين‌گونه شود كه حتما هم مي‌شود ما در مسابقه‌هاي جهاني درخشان ظاهر خواهيم شد و مردم را خوشحال خواهيم كرد. مسلما هيچ‌كس نمي‌تواند مدعي شود از سكوي جهاني بالا خواهيم رفت، ولي مطمئن باشيد شگفتي‌ساز دوره بعدي هندبال قهرماني جهان، ايران خواهد بود. البته برنامه‌ريزي علمي و توجه به سنگيني اين رشته و به‌كارگيري ابزارهاي اوليه‌اي مثل متخصص بدنساز و روان‌شناس، از ملزومات اين كار است.

چرا اينقدر به حضور مربي خارجي مصريد؟

در كل ما به لحاظ انتقال دانش فني به كشورمان خيلي ضعيف عمل كرده‌ايم و نيازمند مدرسان قدرتمندي هستيم كه دانش روز اين رشته را به مربيان سراسر ايران منتقل كنند، اما در كوتاه‌مدت ناچاريم از مربي‌هاي به درد بخور خارجي براي تيم‌هاي رده‌هاي مختلف سني خود استفاده كنيم.

حبيبي دستيار ايراني ماچك و سرمربي سپاهان، چه نقشي در موفقيت اخير داشت؟

استكي: هومرزباخ آلمان هنوز هم متقاضي جذبم است و من منتظر دريافت رضايت‌نامه از سپاهان هستم. فكر مي‌كنم لژيونر شدن هر يك از ملي پوشان، مي‌تواند بهره‌هاي خوبي به هندبال ملي ما برساند

معتقدم در موفقيت بي‌سابقه اخير در بازي‌هاي آسيايي گوانگجو همانقدر كه ماچك نقش داشت حبيبي هم موثر بود، چون او واقعا براي تيم ملي سنگ تمام گذاشت. حبيبي علاوه بر دستياري ماچك، نقش سرپرست، مسوول تداركات و مسوول روابط بين‌الملل را هم بخوبي ايفا كرد و اجازه نداد هيچ‌گونه حاشيه مخربي، اطراف تيم وجود داشته باشد. او آنقدر محيط تيم ملي را خوب جمع و جور مي‌كرد كه ماچك با خيالي آسوده و رضايت كامل مي‌توانست طرح‌هايش را در برابر حريفان با موفقيت به اجرا گذارد.

اما روزنامه الوطن بحرين مدعي شده او با عقد قراردادي 2 ساله، از ابتداي سال جديد ميلادي، هدايت تيم ملي آن كشور را بر عهده خواهد گرفت؟

ماچك خيلي دوست دارد به ايران برگردد چون به پتانسيل هندبال ايران اعتقاد دارد و به ما مي‌گفت در آسيا فقط 2 كشور ايران و كره جنوبي قواره‌هاي جهاني هندبال را دارند. اميدوارم با حمايت كميته ملي المپيك، مواد قرارداد او تصحيح شود تا دوباره در خدمت تيم ملي‌ ما قرار گيرد. فكر مي‌كنم او بعد از حضوري 6 ماهه در باشگاه‌هاي بحريني، به ايران برگردد.

كار لژيونر شدن شما و حضورتان در بوندس‌ليگا به عنوان بازيكن هومرزباخ به كجا انجاميد؟

البته هومرزباخ آلمان هنوز هم متقاضي جذبم است و من منتظر دريافت رضايت‌نامه از سپاهان هستم. چون ما مثل فوتبالي‌ها مدير برنامه نداريم. بايد در اولين فرصت نزد ساكت بروم و با او در مورد رفتنم به كلن و بازي در هومرزباخ به جمع‌‌بندي برسيم تا رضايت‌نامه‌ام را دريافت كنم. من از نوجواني، سال‌ها براي سپاهان زحمت كشيده‌ام و فكر مي‌كنم لژيونر شدن هر يك از ملي پوشان، مي‌تواند بهره‌هاي خوبي به هندبال ملي ما برساند. اگر 2 يا 3 لژيونر در ليگ‌هاي معتبر دنيا داشته باشيم، شاهد جهش حرفه‌اي محسوسي در عملكرد تيم ملي خواهيم بود.

دومين لژيونر از اين مجموعه، مي‌تواند سجاد استكي برادر كوچك‌تر شما باشد كه عنوان آقاي گلي نوجوانان جهان را در اختيار دارد و همزمان يكي از برترين گلزنان جهان در رده سني جوانان بوده است كه 2 كشور ديگر اروپايي به دنبالش بودند.

بله، برادرم اشتياق بي‌پاياني به گلزني و تمام كنندگي دارد. او اگر مشكل خدمت سربازي نداشت اكنون در دانمارك بازي مي‌كرد.

مدت كوتاهي پيش از شروع بازي‌هاي آسيايي، رجبي همبازي شما در سپاهان و تيم ملي به «جام‌جم» گفت: «اگر در همان حدي كه به واليبال و بسكتبال توجه مي‌شود از هندبال هم حمايت مي‌شد ما به مراتب بيش از آن دو رشته مي‌درخشيديم و صاحب موفقيت‌هاي جهاني مي‌شديم.» شما هم اين نظر را مي‌پذيريد؟

بله، واقعا همين طور است. براي كسب نقره بازي‌هاي آسيايي تنها 2 سفر تداركاتي به مجارستان و قطر داشتيم. تجربه‌هاي حاصل از همين 2 سفر، آنقدر برايمان مفيد بود كه شما اثر آن را در گوانگجو ديديد. اگر واقعا در طول سال، اين‌گونه سفرهاي تداركاتي تكرار مي‌شد قطعا ثمره‌هاي بيشتري برايمان به ارمغان مي‌آورد. سرمايه‌گذاري باشگاه‌ها، كميته ملي المپيك و سازمان تربيت بدني روي هندبال، تاثير زيادي در رشد و افتخارآفريني آن دارد و مي‌تواند نويدبخش خوشحالي جامعه از طريق كسب موفقيت‌هاي اين رشته باشد. واقعا در حال حاضر اين‌طور نيست و اغلب بازيكنان نتوانسته‌اند مبالغ باقيمانده از قراردادهاي سال پيش خود را دريافت كنند، قراردادهايي كه مبلغ آن اغلب به 20 تا 25 ميليون در طول سال هم نمي‌رسد و اين در حالي است كه اين بازيكنان بعضا با داشتن همسر و فرزند، روزانه ساعت‌ها به شركت در تمرين‌هاي سخت و حضور در مسابقه‌هاي پربرخورد و آسيب‌رسان مشغول بوده‌اند.

مجيد عباسقلي 
گروه ورزش